เกี่ยวกับปฏิทินล้านนา

ปฏิทินนี้คืออะไร

ปฏิทินล้านนาของมรดกล้านนาเป็นการคำนวณของเราเอง ใช้วิธี สุริยยาตร์ นับปีเป็น จุลศักราช แบบเดียวกับที่ปั๋กขะตืนใช้ วันทางจันทรคติของล้านนาเป็นวันเดียวกับปฏิทินจันทรคติไทย ต่างกันที่การนับเลขเดือน

เราตรวจผลการคำนวณกับ ปั๋กขะตืนล้านนาที่พิมพ์เผยแพร่หลายฉบับ ทีละวัน ทั้งเดือน เดือนซ้ำ วันเม็ง วันไท และเก้ากอง ผลตรงกัน ๑,๓๑๘ วันติดต่อกัน ไม่มีวันไหนต่างกันเลย

• ช่วงปีที่คำนวณได้แม่นยำ: ค.ศ. ๑๗๓๘–๒๓๓๘ (จ.ศ. ๑๑๐๐–๑๗๐๐)
• ปฏิทินรายเดือนบนเว็บเปิดดูได้ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๔๓ ถึง ๒๖๔๓
• วันดีวันเสียแต่ละอย่างแสดงเมื่อกฎของเราตรงกับปั๋กขะตืนทุกวันที่ตรวจ

เดือนล้านนากับเดือนไทย

วันเดียวกัน แต่ล้านนานับเลขเดือนเร็วกว่าไทยภาคกลาง การนับมีสองแบบ

• ปากเล้ม (ใช้ทั่วไปในล้านนา) = เดือนไทย + ๒
• โหรา (ถิ่นไทลื้อ ไทขืน) = เดือนไทย + ๑

วันเสียประจำเดือนคิดจากเลขเดือน เมื่อนับเดือนต่างกัน วันเสียจึงต่างกันด้วย ปฏิทินนี้ใช้ปากเล้มเป็นหลัก

ทำไมบางค่ามีสองแบบ

ปั๋กขะตืนแต่ละฉบับนับบางอย่างต่างกันอย่างเป็นระบบ เมื่อทั้งสองแบบตรวจซ้ำได้ทุกวัน เราแสดงทั้งสองแบบ และบอกชื่อวิธีนับกำกับไว้

แสดงอย่างไร

• ตารางรายเดือน แสดงแบบหลัก เพื่อให้อ่านง่าย
• หน้าแต่ละวัน แสดงทั้งสองแบบ พร้อมชื่อวิธีนับ
• ปุ่ม ⓘ ข้างค่า อธิบายสั้นๆ ว่าทำไมมีสองแบบ

ปีที่มีเดือนซ้ำ

บางปีมีเดือนเพิ่ม ๑ เดือน (อธิกมาส) ปีนั้นยาว ๓๘๔ วัน เดือนที่ซ้ำคือ เดือน ๑๐ ปากเล้ม (เดือนแปดของไทยภาคกลาง) ปั๋กขะตืนเรียก ๑๐ ก่อน และ ๑๐ หลัง อาสาฬหบูชาอยู่ในเดือน ๑๐ หลัง และเข้าพรรษาคือแฮม ๑ ค่ำของเดือน ๑๐ หลัง

ปีปกติยาว ๓๕๔ วัน บางปีเพิ่มหนึ่งวันเป็น ๓๕๕ วัน (อธิกวาร) ใน ๑๙ ปีมีปีเดือนซ้ำ ๗ ปี

ในปีที่มีเดือนซ้ำ วันมาฆบูชาและวิสาขบูชาเลื่อนไปหนึ่งเดือนตามชื่อเดือน ตรงกับที่ปั๋กขะตืนพิมพ์

นับเดือนแบบปากเล้ม · ปีที่มีเดือนซ้ำที่จะถึง: พ.ศ. ๒๕๖๙, ๒๕๗๒, ๒๕๗๔, ๒๕๗๗ (ปีนี้มีเดือนซ้ำ)

ปี๋ใหม่เมือง ปีใหม่ล้านนา

ชื่อปีล้านนาและจุลศักราชเปลี่ยนใน วันพญาวัน (วันเถลิงศก) ไม่ได้เปลี่ยนวันที่ ๑ มกราคม หรือวันที่ ๑๓ เมษายน

• วันสังขานต์ล่อง มาก่อนเวลาเถลิงศก ๒ วัน ๓ ชั่วโมง ๕๗ นาที ๓๖ วินาที
• วันเน่า คือวันระหว่างสองวันนี้ บางปีมีสองวัน (พ.ศ. ๒๕๖๗, ๒๕๗๑, ๒๕๗๕)
• วันพญาวัน ช่วง พ.ศ. ๒๕๕๖–๒๕๘๕ ตรงกับวันที่ ๑๖ เมษายนทุกปี

วันไท วันเม็ง ปีหนไท

• วันเม็ง คือวันในสัปดาห์ ๗ วัน (วันติ๊ด = อาทิตย์ … วันเสาร์)
• วันไท คือชื่อวันในรอบ ๖๐ วัน จับแม่มื้อ ๑๐ ชื่อคู่กับลูกมื้อ ๑๒ ชื่อ หมุนต่อกันทุกวันไม่เคยขาด
• ปีหนไท คือชื่อปี คิดจากจุลศักราช: แม่มื้อตามเลขท้าย คู่กับลูกมื้อ ๑๒ ชื่อ

แม่มื้อ: กาบ ดับ รวาย เมือง เปิก กัด กด ร้วง เต่า ก่า
ลูกมื้อ: ไจ้ เป้า ยี เหม้า สี ไส้ สะง้า เม็ด สัน เร้า เส็ด ไค้ (ชื่อปีใช้ เล้า แทน เร้า)

หาวันดีคิดอย่างไร

งานสมัยใหม่ เราจับคู่กับงานแบบเดิมที่ใกล้ที่สุด แล้วใช้เกณฑ์ที่ปั๋กขะตืนพิมพ์ไว้สำหรับงานนั้น และใช้เฉพาะวันดีวันเสียที่ตรวจแล้ว

1. งานสมัยใหม่ เช่น ซื้อรถ
2. งานแบบเดิมที่ใกล้ที่สุด เช่น ออกรถใหม่
3. เกณฑ์ที่ปั๋กขะตืนพิมพ์ไว้สำหรับงานนั้น
4. ตรวจกับปั๋กขะตืนจนตรงกันทุกวัน แล้วจึงเปิดใช้

• 💍 แต่งงาน วันหัวเรียงหมอน (เว้นช่วงเข้าพรรษา) ที่ไม่ตรงวันเสีย วันไหม้ วันมัจจุ วันวอดวาย · ฟ้าตี๋แส่งดี วันโชค และติถีทั้ง ๕ ช่วยให้ดียิ่งขึ้น
• 🙏 ทำขวัญ / สู่ขวัญ วันขวัญมาตามปั๋กขะตืน (วันที่ ๑ ๒ ๔–๘ ๑๑–๑๓ ๑๕–๒๓ ของเดือน)
• 🪦 เผาศพ ตำราห้ามเผาศพในวันเก้ากอง · ปั๋กขะตืนนับวันเก้ากองสองแบบ (ตามเดือนโหรา / ตามเดือนปากเล้ม) จึงแสดงทั้งสองแบบ
• ✨ งานมงคลทั่วไป วันที่ไม่ตรงวันเสีย วันไหม้ วันมัจจุ วันวอดวาย · ฟ้าตี๋แส่งดีและวันโชคช่วยให้ดียิ่งขึ้น
• 🏠 ขึ้นบ้านใหม่ เกณฑ์ขึ้นบ้านใหม่ตามปั๋กขะตืน: ไม่ตรงวันเสีย วันไหม้ วันมัจจุ วันวอดวาย และวันเน่า และเป็นวันโชคหรือติถีทั้ง ๕ (วันพญาวันถือเป็นวันดี) · ฟ้าตี๋แส่งดีช่วยให้ดียิ่งขึ้น · ยังไม่รวมเกณฑ์เดือนคู่และวันไท
• 🏪 เปิดร้านใหม่ ปั๋กขะตืนใช้เกณฑ์เดียวกับวันขึ้นบ้านใหม่: ไม่ตรงวันเสีย วันไหม้ วันมัจจุ วันวอดวาย และวันเน่า และเป็นวันโชคหรือติถีทั้ง ๕ (วันพญาวันถือเป็นวันดี) · ฟ้าตี๋แส่งดีช่วยให้ดียิ่งขึ้น · ยังไม่รวมเกณฑ์เดือนคู่และวันไท
• 🚗 ซื้อรถ / ออกรถ เกณฑ์ออกรถใหม่ตามปั๋กขะตืน (เกณฑ์เดียวกับขึ้นบ้านใหม่): ไม่ตรงวันเสีย วันไหม้ วันมัจจุ วันวอดวาย และวันเน่า และเป็นวันโชคหรือติถีทั้ง ๕ (วันพญาวันถือเป็นวันดี) · ฟ้าตี๋แส่งดีช่วยให้ดียิ่งขึ้น · ยังไม่รวมเกณฑ์เดือนคู่และวันไท · เลือกยามดีตอนออกรถ

งานที่กำลังตรวจ: ลงเสาเอก ปลูกบ้าน จะเพิ่มเมื่อเกณฑ์ตรงกับปั๋กขะตืนครบทุกวัน ผลหาวันดีเป็นข้อมูลตามตำราสำหรับประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่ดวงเฉพาะบุคคล

ไปหาวันดี →

หลักของเรา

• ตรวจก่อนแสดง ค่าทุกอย่างต้องตรงกับปั๋กขะตืนทุกวันที่ตรวจ ถ้าปั๋กขะตืนพิมพ์ผิดบางวัน เราจดวันที่พิมพ์ผิดไว้ และตรวจว่าเป็นที่พิมพ์ผิดจริง
• ใช้เฉพาะสิ่งที่มีที่มา ทุกค่ามาจากกฎที่ตรวจซ้ำได้
• แสดงทั้งสองแบบ เมื่อปั๋กขะตืนนับต่างกันอย่างเป็นระบบ พร้อมบอกวิธีนับ
• บอกตามตำรา แสดงวันดีวันเสียตามปั๋กขะตืน ไม่ใช่คำทำนายดวง
• รอจนตรวจครบ ค่าที่ยังตรวจไม่ครบจะเพิ่มเมื่อตรวจเสร็จ

ตัวสะกดคำล้านนาใช้ตาม พจนานุกรมล้านนา ของมรดกล้านนา

คำศัพท์

แตะคำเพื่อเปิดในพจนานุกรม

ปั๋กขะตืน

ปฏิทินล้านนา บอกวัน เดือน ปี และวันดีวันเสียของแต่ละวัน

ปากเล้ม

การนับเดือนแบบที่ใช้ทั่วไปในล้านนา เดือนล้านนา = เดือนไทย + ๒

โหรา

การนับเดือนอีกแบบหนึ่ง ใช้ในถิ่นไทลื้อ ไทขืน เดือนล้านนา = เดือนไทย + ๑

เดือนเกี๋ยง

เดือนหนึ่งของล้านนา ตรงกับเดือน ๑๑ ของไทยภาคกลาง

ออก · แฮม

ข้างขึ้น · ข้างแรม เช่น ออก ๘ ค่ำ = ขึ้น ๘ ค่ำ

เป็ง

วันเพ็ญ คือ ออก ๑๕ ค่ำ

อธิกมาส (เดือนซ้ำ)

ปีที่มีเดือนเพิ่ม ๑ เดือน เดือน ๑๐ มีสองหน เรียก ๑๐ ก่อน และ ๑๐ หลัง

วันพญาวัน

วันเถลิงศก วันที่จุลศักราชเปลี่ยนเป็นปีใหม่

วันสังขานต์ล่อง

วันมหาสงกรานต์ วันแรกของปี๋ใหม่เมือง

วันเน่า

วันระหว่างวันสังขานต์ล่องกับวันพญาวัน บางปีมีสองวัน

วันปากปี๋

วันหลังวันพญาวัน ๑ วัน

วันไท (วันหนไท)

ชื่อวันในรอบ ๖๐ วัน จับแม่มื้อ ๑๐ คู่กับลูกมื้อ ๑๒

วันเม็ง

ชื่อวันในรอบ ๗ วัน อาทิตย์ถึงเสาร์

ปีหนไท

ชื่อปีแบบล้านนา เช่น ปีรวายสะง้า

เก้ากอง

ชื่อวัน ๑๒ ชื่อที่หมุนเวียนทุกวัน ชื่อแรกคือวันเก้ากอง ตำราห้ามเผาศพในวันนี้ (คำเมืองเขียน เก้าก๋อง)

ฟ้าตี๋แส่ง

เลขเศษ ๐–๘ ของแต่ละวัน เลข ๒ ๔ ๕ ๖ เป็นวันดี

วันเสีย

วันอัปมงคลประจำเดือน กำหนดด้วยวันในสัปดาห์ตามเลขเดือน

วันหัวเรียงหมอน

วันที่เหมาะแก่การแต่งงาน

วันโชค

วันโชค ๕ ชนิด คือ ไชยโชค ราชาโชค สิทธิโชค มหาสิทธิโชค อมริสสโชค คิดจากวันในสัปดาห์คู่กับค่ำ

ค่ำ

วันตามจันทรคติ นับในข้างขึ้นหรือข้างแรม เช่น แฮม ๑๐ ค่ำ

คำถามที่พบบ่อย