📜 จ๊อย / ซอ
ค่าวแบบอิสระ ร้อยสัมผัสต่อกันเป็นสาย ยาวเท่าไรก็ได้
จ๊อยและซอใช้คำประพันธ์แบบค่าว แต่ไม่ต้องครบผังบท: เขียนวรรคละราว ๔ คำ (๓–๖) แล้วให้คำท้ายวรรคไปสัมผัสกับคำต้น ๆ ของวรรคถัดไป หรือคำท้ายของวรรคถัดไป เหมือนห่วงโซ่ ตัวตรวจจะชี้ว่าแต่ละวรรคส่งสัมผัสต่อได้หรือไม่
ⓘ เป็นคำแนะนำ ไม่ใช่คำตัดสิน: จ๊อยและซอขับสด ปรับคำตามทำนองได้ ลองอ่านออกเสียง
ผังฉันทลักษณ์
ที่มาของผัง: หลัก "สามตัวเหลียว เจ็ดตัวเทียว" (ยุทธพร นาคสุข ๒๕๖๒ อ้างจาก อุดม รุ่งเรืองศรี); ไม่มีผังบทตายตัว
ตัวอย่างจริง
ตัวอย่างทุกบทตรวจด้วยตัวตรวจเดียวกับที่ใช้แต่ง: เขียว = สัมผัส เหลือง = ใกล้เคียง เทา = ไม่พบ
คร่าวก้อม ๑ (สอนเด็ก)
โดย ค่าวพื้นบ้าน
คนใหญ่แล้ว บ่ถ้ามาสอน จี้หีดแมงจอน ใผสอนมันเต้น
ที่มา: ยุทธพร นาคสุข (๒๕๖๒) ตัวอย่างที่ ๑๑
คร่าวก้อม ๒ (หนุ่มลาสาว)
โดย ค่าวพื้นบ้าน
เจ้าปี้ไท้ จักลาตัวหนี จักผัดนาตี หื้อน้องวันหน้า มันบ่เป็นหยัง ป้อดาวสูนฝ้า หื้อกลับงว้ายมา หาน้อง
ที่มา: ยุทธพร นาคสุข (๒๕๖๒) ตัวอย่างที่ ๑๒
ค่าวก้อมเรื่องแอ๊บหมาก
โดย พระยาพรหมโวหาร
มีแอ๊บไว้ เหมือนทุมีหวี เพิ่นมีตั๋วมี เอาไปบ่ได
ที่มา: พระครูวิมลศิลปกิจ (๒๕๖๐) อ้างในบทความค่าวของมรดกล้านนา