พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
พะ - พะพร-ระฯพ หรือ พ ที่มี ร กล้ำ ออกเสียงเท่ากับ พ ในภาษาไทยกลาง โดยที่ระวง " ฯระฯ " หรือ "ฯร" ที่กล้ำอยู่นั้น มิได้ทำหน้าที่เป็นตัวอักษร แต่จะทำหน้าที่เป็นเครื่องหมายให้ออกเสียงคล้ายกับ ph ในภาษาอังกฤษ โดยพ่นลมออกให้มากกว่าเวลาออกเสียงพยัญชนะ พ และไม่ใช้วิธีกล้ำเสียงเหมือนภาษาไทยกลาง ที่ถูกต้องนั้นต้องอ่านเป็น "ภ" แต่บังเอิญเสียงเหมือน "พ" จึงใช้ "พ" เป็นส่วนมาก และเนื่องจาก เสียงกล้ำไม่มีในภาษาล้านนา ในพจนานุกรมนี้ คำที่มี ระฯพ หรือ พร กล้ำอยู่จะไม่ออกเสียง ร, ล กล้ำ อย่างภาษาไทยกลาง เช่น พระครู - ระฯพระฯคู ออกเสียง พะคู, พรม - ระฯพ฿มฯ ออกเสียง พม, เพลง - เพลฯง ออกเสียง เพง เป็นต้น
อยฺู่เดือนอยฯู่เดิอฯร[อฺยฺู่เดือน]ก.อยู่ไฟ - อาการที่สตรีพักผ่อนรักษาตัวหลังคลอดลูกเป็นเวลาหนึ่งเดือน ช่วงเวลานี้ การใช้ชีวิตประจำวันต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เช่น ไม่กินของแสลง ไม่สูดดมกลิ่นที่ไม่ปรกติ รักษาร่างกายให้อบอุ่นเสมอ ทำใจให้สงบ เป็นต้น
หลางเข้าหลฯางฯเขั้า[หลางเข้า]ก.โบกพัดข้าวลีบให้ปลิวไป; ห๋ะเข้า ก็ว่า.
เห็๋ดปี้น้องหลายเหัดฯพี่น้อฯงหลฯายฯ[เห็ดพี่น้องหลาย]น.เห็ดมีพิษหลายชนิด ผู้กินอาจถึงตาย เป็นเหตุให้มีญาติพี่น้องมาเยี่ยมเยียน หรือมาร่วมงานศพเป็นจำนวนมาก; ดู...เห๋ดเบือ
บืกๆบืกฯๆ[บืกๆ]ก.เสียงดัง "บืก ๆ" อย่างเสียงคนนอนกรน
ปั๋กดำปักฯดำ[ปักดำ]ก.เอากล้าปักดำลงในนา
เข้าบ่ายไข่เขั้าบ่าฯยฯไข่[เข้าบ่ายไข่]น.ข้าวเหนียวปั้นมีไข่บ่าย (ป้าย) เป็นไส้อยู่ข้างใน
สอดเอาสอฯด´า[สอดเอา]ก.นำสินสอดไปเจรจาสู่ขอผู้หญิงเพื่อแต่งงาน
ได้ล้ำได้เหลือได้ลาได้เหิลฯอ[ได้ล้ำได้เหลือ]ว.ไม่เชื่อฟัง,ไม่อยู่ในโอวาท,ได้ประมาทล่วงล้ำ
บ่าหัวแดงบ่าฯห฿วฯแดงฯ[บ่าหัวแดง]น.มะกล่ำตาหนู; หัวแดง ก็ว่า

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่