พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
น้ำคอก	นาฯฅอฯก	[น้ำฅอก]	น.ภาชนะใส่น้ำดื่มทำด้วยไม้ซาง มีสายสำหรับสะพายติดตัวไปทำไร่ไถนา หรือเข้าป่า
หยฺ่อนหื้อ	อยฯอฯรหื้	[อฺยฺ่อนหื้อ]	ก.หย่อนให้,ลดให้,ลดราคาให้
ง่างเงง	ง่างฯเงงฯ	[ง่างเงง]	ว.ลักษณะของใหญ่ที่เกะกะ; หง้างเหง้ง ก็ว่า
คกมอง	ระฯค฿กฯมอฯง	[ครกมอง]	น.ครกกระเดื่องส่วนมากใช้ตำข้าว; ดู...ฅกมอง
ษ ออกเสียง ษ๋ะ	ษ	ษ	ษ (ษ๋ะ) เป็นอักษรสูง พบครั้งแรกในฐานะพยัญชนะต้น ในศิลาจารึกวัดช้างค้ำ อำเภอเมืองน่าน จังหวัดน่าน ที่จารึกเมื่อ พ.ศ.๒๐๙๑ ซึ่งปรากฏร่วมกับอักษร ศ (ศ) และ ฤ (ฤ) ซึ่งใช้ในศัพท์ภาษาสันสกฤต แต่ปรากฏในฐานะพยัญชนะตัวสะกดในบันทึกส่งท้ายในการจารใบลานก่อนหน้านั้นแล้ว ไม่ปรากฏการใช้ทั่วไปในฐานะพยัญชนะต้น แล้วปรากฏใช้อีกระยะหนึ่งในรัชสมัยของพระเจ้ากาวิละแห่งเชียงใหม่ คือช่วงประมาณ พ.ศ.๒๓๓๐ แต่เป็นอักษรที่เรียกว่า "อักษรไทยนิเทศ" หรือ "อักษรขอมไทย" ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นเพราะได้รับอิทธิพลจากไทธนบุรี ส่วนแง่ที่ปรากฏฐานะพยัญชนะตัวสะกดนั้น จากการศึกษาของ ก่องแก้ว วีระประจักษ์ และ นิยะดา ทาสุคนธ์ พบว่าเป็นกระบวนการคลี่คลายมาจากการใช้ ษ-ษ ที่ใช้ในฐานะตัวสะกดมากกว่า ยังไม่พบการใช้พยัญชนะนี้ที่ปรากฏในภาษาล้านนาแง่ของพยัญชนะต้นของศัพท์ ที่มีอยู่นั้นมักเป็นพยางค์ที่สองของศัพท์ และที่พบแล้วก็มีจำนวนน้อยอีกด้วย เช่น รกษฯฯา-รักษา, รษี-รษี ซึ่งเห็นได้ว่ามีร่องรอยมาจากภาษาสันสกฤตอย่างชัดเจน (จาก-พจนานุกรมล้านนา-ไทย ฉบับแม่ฟ้าหลวง. ฉบับปรับปรุงครั้
บ๋ะ	บะ	[บ๋ะ]	ก.ใช้มือทำให้ของแตกหรือหลุดออกเป็นชิ้นใหญ่ เรียก บ๋ะ เช่น บ๋ะบ่าโอ - ทำให้ส้มโอแยกออกเป็นกลีบ ว.แตกออก,หลุดออก; ดู...บิ๋
ดอกทองกวาว	ดอฯกทอฯงควฯาฯวฯ	[ดอกทองกวาว]	น.ดอกทองกวาว ภาษาถิ่นเหนือ(กำเมือง) เรียก ''ดอกกว๋าว''; ดู...ดอกกว๋าว
ฟ้าแมบ	ฟ้าแมลฯบ	[ฟ้าแมลบ]	น.ฟ้าแลบ - แสงที่เกิดวาบขึ้นในท้องฟ้า เนื่องจากมีการถ่ายเทประจุไฟฟ้าต่างชนิดกัน
แส้งจ่ม	แส้งฯจ่฿มฯ	[แส้งจ่ม]	ก.แกล้งบ่น เพื่อให้ผู้ที่ได้ยินเข้าใจว่าเป็นจริงตามที่บ่น
ลงฮัก	ล฿งฯรักฯ	[ลงรัก]	ก.ทาน้ำรักเคลือบผิววัสดุก่อนปิดทอง