พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
หญ้าอุ๋ก	ห้ยฯาอุก	[หย้าอุก]	ว.มีหญ้าขึ้นรกรุงรัง
แม่จีไฟ	แม่ชีไฟ	[แม่ชีไฟ]	น.ไม้สี่เหลี่ยมที่เป็นกรอบกระบะบรรจุดินเพื่อวางก้อนเส้า ทำเป็นเตาไฟ; แม่จีไฟ, แม่ฅีไฟ, แม่เต๋าไฟ,ผางจี ก็ว่า: ดู...ก้อนเส้า
ก๊อบแก๊บ	คัอฯบแคัปฯ	[ค็อบแค็บ]	น.รองเท้าพื้นไม้ไม่หุ้มส้น; กว๊านตี๋น,ส๋อก ก็ว่า
ป๋กป่าว	ป฿กฯป่าวฯ	[ปกป่าว]	ก.แจ้งข่าว,ป่าวประกาศ
อ้องหล้อง	อ้อฯงห้ลฯอฯง	[อ้องหล้อง]	ดู...อ้องขะหล้อง
บ่ก..้มบ่ปอ	บกุ้มบพํอฯ	[บ่ก..้มบ่พอ]	ดู...บ่ก..้ม
เงินแถบ	เงินฯแถปฯ	[เงินแถบ]	น1.เงินรูปีอินเดีย - ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียก ''เงินแถบ''; เป็นเงินตราที่อังกฤษนำเข้ามาใช้ซื้อขายสินค้าในล้านนา โดยเข้ามากับการค้าไม้สัก และเปิดเสรีภาพการค้าขายชายแดนล้านนากับพม่า ส่งผลให้เงินรูปีอินเดียกลายเป็นเงินสก..ลหลัก ที่ใช้หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจล้านนา เมื่ออังกฤษเข้ามามีอิทธิพลในพม่า และได้พม่าเป็นอาณานิคม อังกฤษได้นำเงินรูปีอินเดียเข้ามาใช้ในพม่า เงินรูปีอินเดียเรียกกันโดยทั่วไปในล้านนาว่า ''เงินแถบ'' โดยเงินแถบชนิดแรกที่เข้ามาแพร่หลายในล้านนา เป็นเหรียญรูปพระนางเจ้าวิคตอเรียสวมมงก..ฎ ต่อมาเป็นเหรียญรูปกษัตริย์เอ็ดเวิร์ด ในขณะที่เงินรูปีอินเดียถูกนำเข้ามาใช้ในล้านนาเป็นจำนวนมาก รัฐบาลสยามได้พยายามนำเงินบาทเข้ามาหมุนเวียนระบบเศรษฐกิจล้านนาตั้งแต่ พ.ศ.2441 แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ จนกระทั่งหลังจากมีการสร้างทางรถไฟจากกรุงเทพฯ ถึงเชียงใหม่แล้ว ระบบเศรษฐกิจทางภาคเหนือขยายตัวอย่างรวดเร็ว เงินรูปีจึงค่อยๆ ลดบทบาทลง ต่อมาเมื่อไทยสามารถผลิตเหรียญกษาปณ์ได้ปริมาณมากขึ้น ประกอบกับค่าเงินรูปีลดต่ำลง เงินบาทจึงสามารถเข้ามาแทนที่ และถูกใช้หมุนเวียนได้มากขึ้น; น2. เงินแถบ คือ ''เงินรูปีอินเดียของอังกฤษ'' เป็นโลหะเงินที่ชาวล้านนานิยมนำมาทำเป็นเครื่องเงิน เช่น สลุง (สะหลุง) พานดอกไม้ ขันน้ำขนาดเล็ก (จอก) เข็มขัด เครื่องประดับ มากกว่าสะสมเป็นเงินตรา ส่วนกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงนำมาร้อยเป็นเครื่องประดับ ที่ช่างมักจะนำไปหลอมทำเครื่องประดับต่างๆ เช่น ต่างหู สร้อย แหวน กำไล เข็มขัด พวกชนเผ่าชาวเขามักนิยมเจาะรูแล้วเย็บประดับลงบนเสื้อผ้า หมวก หรือห่วงสวมคอ หรือเครื่ิองประดับศีรษะ เพื่อความสวยงามและแสดงสถานะทางสังคม ในส่วนการรักษาของคนล้านนาโบราณ จะใช้เงินแถบบ่มในไข่ไก่ที่ต้มสุกแล้วเอาไข่แดงออก ใช้ผ้าเช็ดหน้าห่อแล้วนำไปถูบนตัวผู้ป่วยไข้ เรียกว่า ''การแฮกตุ่ม'' พร้อมกับการร่ายคาถากำกับ ไข้ที่ถูกจับออกมาจะติดอยู่ที่เงินแถบจนเป็นสีดำ ต้องทำการข้ดด้วยขี้เถ้า แล้วบ่มในไข่ทำแบบนี้จนไข้หมด ซึ่งสังเกตว่าที่เงินจะไม่ดำอีก ปัจจุบันเงินรูปีอินเดียในล้านนากลายเป็นประวัติศาสตร์ แต่ในอินเดียนั้นยังเป็นส่วนหนึ่งของระบบเศรษฐกิจ และในฐานะเจ้าของสก..ลเงินอินเดียในยุคอาณานิคมอังกฤษ
ผ้าหม้าน	ผ้าห้มฯา	[ผ้าหม้าน]	น.ผ้าม่าน; ผ้ากั้ง ก็ว่า
ต๋าหม่อน	ตาห่มฯอฯร	[ตาหม่อน]	ว.ตาไม่มีแววเหมือนคนใกล้ตาย
วุ่นๆ	วุ่รๆ	[วุ่นๆ]	ว.สับสนอลหม่าน เช่น แมงเม่าบินวุ่นๆ - แมลงเม่าบินสับสนอลหม่าน