พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
สึงสังอึงอัง	สึงฯสังฯอึงฯอังฯ	[สึงสังอึงอัง]	ว.อื้ออึง,อื้อฉาว; อึงอัง ก็ว่า
ฮ่องล้อ	ร่อฯงลอฯ	[ร่องล้อ]	น.ทางเกวียนที่เดินจนเป็นร่อง
โกด	โก฿ดฯ	[โกด]	ก.ใช้มือโกย หรือนำไปเป็นจำนวนมาก; ว.มากมาย
แม่เมือง	แม่เมิอฯง	[แม่เมือง]	น.พระมเหษี,พระราชินี
ปะหลอท	ระฯบอฯท	[ปรอท]	น.ปรอท(อ่าน-ปะหรอด)ธาตุลำดับที่ ๘๐ สัญลักษณ์ Hg เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของเหลวสีเงิน เป็นตัวนำไฟฟ้าและความร้อนที่ดี นำไปใช้ในเทอร์โมมิเตอร์ เครื่องวัดความดันโลหิต หลอดไฟฟ้าบางชนิด ใช้ผสมกับโลหะเงินได้โลหะผสมเรียกว่า อะมัลกัม (amalgam) ใช้ในงานทันตกรรม ไอปรอทเป็นพิษอย่างร้ายแรง
อุ๊บปุ้บ	อุบพุบ	[อุ๊บพุบ]	ว.ลักษณะของใหญ่คว่ำอยู่; ถ้าของเล็กเรียก อ้อบป้อบ
ต๊าตี๋ลูกก..ย	ท้าฯตีลูกคุ	[ท้าตีลูกคุย]	ดู...ต๊าตี๋
เห็๋บหมา	เหัปฯหมฯา	[เห็บหมา]	น.เห็บสุนัข - เป็นปรสิตที่สำคัญอย่างหนึ่ง ที่ดูดกินเลือดสุนัข มีหลายพันธุ์ แต่สายพันธุ์ที่พบมากที่สุดในสุนัขเลี้ยงในประเทศไทย มีรูปร่างแตกต่างกันขึ้นอยู่กับช่วงชีวิต โดยเห็บตัวอ่อนวัยมี ๖ ขา กลางวัยและเต็มวัยจะมี ๘ ขา จะมีส่วนหัวไม่ชัดเจน จะเห็นส่วนที่เป็นปากยื่นออกมาทางตอนหน้า เห็บจะใช้ปากแทงผิวหนังของสุนัขและฝังปากของมันเข้าไปใต้ผิวหนัง แล้วดูดกินเลือด ตัวเต็มวัยเพศเมียจะดูดกินเลือดจำนวนมาก จนตัวเบ่งโตถึง ๑๒ มิลลิเมตร เมื่อดูดกินเลือดเต็มที่และได้รับการผสมพันธุ์ มันจะถอนปากออกจากผิวหนัง หล่นจากตัวสุนัขไปหาที่วางไข่ ครั้งละประมาณ ๔,๐๐๐ ฟอง ฟักประมาณ ๑๗-๓๐ วัน ออกมาเป็นตัวอ่อนที่มี ๖ ขา จะไปดูดกินเลือดสุนัขประมาณ ๒-๓ วัน เมื่ออิ่มแล้วจะหล่นจากตัวสุนัข ไปหาที่ลอกคราบกลายเป็นตัวกลางวัยที่โตขึ้นและมี ๘ ขา ตัวกลางวัยจะดูดกินเลือดอีกจนอิ่มแล้วลอกคราบกลายเป็นตัวเต็มวัย ดูดเลือดและผสมพันธุ์ต่อไป ส่วนตัวเต็มวัยเพศผู้มีขนาดเล็กกว่าเพศเมีย เพราะมีโอกาสดูดเลือดน้อย มัวแต่ไปหาคู่ผสมพันธุ์ วงจรชีวิตเห็บชนิดนี้จะสมบูรณ์ในเวลาประมาณ ๔
บอกไฟ	บอฯกไฟ	[บอกไฟ]	น.บ้องไฟ,ดอกไม้ไฟ,ไฟพะเนียง
ปั๋กขะตืนล้านนา	ปักขฯทืนฯล้านฯนาฯ	[ปักขะทืนล้านนา]	น.ปฏิทินล้านนา - เป็นปฏิทินแบบสุริยคติ-จันทรคติ จัดวัน-เดือน-ปี ทางสุริยคติ และขึ้น-แรม ทางจันทรคติ ตามประเพณีนิยมที่ใช้กันในล้านนา มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ยึดหลักการกระทำใดๆ ตามคำทำนายที่มีมาแต่โบราณ เพื่อให้ประสบแต่สิ่งที่ดีงาม หลีกเลี่ยงความวิบัติ หรือ ความหายนะ อันอาจจะเกิดขึ้น เช่น วันเก้าก๋อง - วันที่ไม่ควรทำฌาปนกิจศพ, วันหัวเรียงหมอน - วันที่เหมาะแก่การแต่งงาน, ตลอดถึงวันมงคล วันอวมงคล วันที่ควรทำและไม่ควรทำในสิ่งใดๆ เป็นต้น