พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ฮ้อนแต๋ะฮ้อนแต๋น	ร้อฯรแตะร้อฯรแตนฯ	[ร้อนแตะร้อนแตน]	ว.ร้อนจนทนไม่ไหว
มื่อหล้าเมื่อลูน	เมิ่อฯอห้ลฯาเมิ่อฯอลูร	[เมื่อหล้าเมื่อลูน]	ว.ทีหลัง,สุดท้าย
หยิ๋บม..หลังคา	อยฯปฯมุงหัลฯงฅา	[อฺยฺิบม..หลังฅา]	ก.เย็บม..หลังคา - ใช้ลวดหรือด้ายเย็บแผ่นกระดาษตามแนวกึ่งกลาง เพื่อพับประกอบเข้าเป็นเล่มสมุดหรือหนังสือ; หยิ๋บอ๋ก ก็ว่า
ดอกขะยง	ดอฯกขะย฿งฯ	[ดอกขะยง]	น.ดอกประยงค์ ภาษาถิ่นเหนือเรียก ''ดอกขะยง''; ประยงค์ หรือ ขะยง - เป็นไม้พุ่มกึ่งยืนต้นขนาดเล็ก ทรงพุ่มทึบค่อนข้างกลม สูงประมาณ 2-5 เมตร เปลือกเรียบสีเทา, ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกออกเรียงสลับ รูปรีหรือรูปไข่กลับ โคนแหลมปลายมน, ดอกออกเป็นช่อ ยาวประมาณ 5 ซ.ม.ออกตามซอกใบและปลายกิ่ง ในแต่ละช่อมีดอกขนาดเล็กมากกว่า 10 ดอก สีเหลือง มี 6 กลีบ รูปทรงกลมคล้ายไข่ปลา ซ้อนกันไม่บานออก กลิ่นหอมแรงลอยไปไกล แม้แห้งก็ยังหอมอยู่ ออกดอกตลอดปี ส่งกลิ่นหอมตลอดวัน, ผลทรงกลมรี ขนาด 1-1.2 ซ.ม. ผลอ่อนสีเหลืองอ่อน เมื่อสุกเป็นสีแดงเข้มเกือบดำ มีเมล็ดสีน้ำตาล 1-2 เมล็ด: ราก ใบ ดอก มีสรรพคุณเป็นสมุนไพร
ป่า	ป่า	[ป่า]	น.บริเวณที่มีต้นไม้ขึ้นหนาแน่นติดต่อกันเป็นผืนใหญ่ มีชื่อเรียกตามชนิดของพรรณไม้หลักที่ขึ้น
จ๋าลวงสุ๋ด	จาลวฯงสุด	[จาลวงสุด]	ก.พูดจนถึงที่สุด,ท้ายที่สุด ว.ประการสุดท้าย : ภาษิตล้านนา "งัวควายจ๊างม้า ต๋ายแล้วเหลือหนัง ดูกเขาขนยัง เอาใจ๊ก๋ารได้ จาลวงสุ๋ด ขี้ห..าในไส้ คนยังกิ๋นลำอิ่มต๊อง"
หม๋ดเขี้ยวหม๋ดงา	ห฿มฯดข้ยฯวห฿มฯดงา	[หมดเขี้ยวหมดงา]	ว.(สำ) หมดอำนาจวาสนา, หมดอิทธิพล, สิ้นฤทธิ์.
ถองแก่น	ถอฯงแก่นฯ	[ถองแก่น]	ว.ถี่ถ้วน,ลึกซึ้ง,ถึงที่สุด
ผางไถ	ผางฯไถ	[ผางไถ]	น.ผาลไถ - แผ่นเหล็กที่ใช้ไถดิน [ส่วนที่เป็นคันไถ เรียก ง้อนไถ]
มันต้าง	มันฯต้างฯ	[มันต้าง]	น.มันสำปะหลัง ภาษาไทยภาคเหนือเรียก ''มันต้าง'': มันสำปะหลัง หรือ มันต้าง - เป็นไม้พุ่ม ลำต้นเป็นข้อๆ สูงประมาณ ๑-๕ เมตร มีรากสะสมอาหารเป็นหัวยาว ลำต้นเปราะ ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับรอบลำต้น ลักษณะรูปโล่ ขอบใบแยกเป็นแฉกประมาณ ๓-๙ แฉก เว้าลึกเกือบถึงโคนใบ มีดอกตัวผู้และตัวเมียอยู่บนต้นเดียวกัน แต่แยกกันอยู่คนละดอกในช่อเดียวกัน เป็นพืชที่ใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน ตั้งแต่ยอดไปจนถึงหัวมัน เพื่อการบริโภคเป็นอาหารมนุษย์ และอาหารสัตว์ รวมถึงใช้แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ในอุตสาหกรรมต่างๆ