พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
หมากฮ๊อส	หมฯากฯฮัอฯส์	[หมากฮอส]	น.เกมส์เล่นบนกระดานคล้ายหมากรุก เดินหมากตามแนวทะแยง

เผือก	เผิอฯก	[เผือก]	น.ชื่อไม้ล้มลุกมีหัว ต้น และใบคล้ายบอน หัวทำให้สุกแล้วกินได้ ว.ขาวอย่างควายเผือก,ขาวโพลน,ขาว กระจายทั่วไป เช่น นกยางบินเป๋นหมู่ขาวเผือก - นกกระยางบินเป็นฝูงขาวโพลน
ป่าม	ป่ามฯ	[ป่าม]	ก.การทอดให้สุกโดยไม่ใช้น้ำมันหรือใช้น้ำมันเพียงเล็กน้อย แต่ถ้า ป่ามไข่ จะมีวิธีการทำโดยเฉพาะ ว.ลักษณะเขียวช้ำหรือ บวมช้ำที่ตา เรียก ตาป่าม
น้ำเข้าหมิ้นส้มป่อย	นาฯํ้เขั้าหิ้มฯรส฿้มฯป่อฯยฯ	[น้ำเข้าหมิ้นส้มป่อย]	น.น้ำขมิ้นส้มป่อย ภาษาถิ่นเหนือเรียก ''น้ำเข้าหมิ้นส้มป่อย''; น้ำขมิ้นส้มป่อย หรือ น้ำเข้าหมิ้นส้มป่อย - คือน้ำสะอาดที่มีผงขมิ้นละลายเจืออยู่ และมีฝักส้มป่อยแห้ง หรือฝักส้มป่อยแห้งที่ปิ้งไฟให้เกรียมจนมีกลิ่นหอม (กล่าวกันว่า ฝักส้มปอยที่ผ่านการปิ้งไฟจะมีอิทธิฤทธิ์เพิ่มขึ้น) แช่อยู่ ภายหลังไม่นิยมใช้ผงขมิ้น แต่นิยมเติมน้ำหอมและดอกแห้งของดอกไม้หอม เช่น ดอกสารภี คำฝอย พยอม ประยงค์ หรือดอกไม้สด เช่น ดอกมะลิ กลีบก..หลาบ เป็นต้น อนึ่งฝักส้มป่อยที่พึงประสงค์ควรเป็นฝักส้มป่อยที่เก็บในเพ็ญเดือน 3 (เดือน 5 เหนือ) ไม่ขึ้นในป่าช้า ไม่ขึ้นในบริเวณทางแยก และไม่เป็น ''ส้มป่อยงำเงา'' คือขึ้นริมน้ำและมีเงาพาดบนผิวน้ำ ที่สำคัญควรเลือกฝักที่มี 7 ข้อ และใช้จำนวน 7 ฝักจึงจะศักดิ์สิทธิ์นักแล: น้ำขมิ้นส้มป่อย ชาวล้านนานิยมใช้มาตั้งแต่สมัยโบราณ ทั้งในงานมคล และงานอวมงคล: งานมงคลเช่น ในเทศกาลสงกรานต์ใช้สรงน้ำพระพุทธรูป,พิธีดำหัวพระเถรานุเถระ,ผู้เถ้าผู้แก่ ญาติผู้ใหญ๋ ผู้มีพระคุณ ผู้ที่เคารพนับถือ,พิธีบายศรีสู่ขวัญ,พิธีสู่ขวัญควาย เป็นต้น: งานอวมงคล เช่น พิธีสะเดาะเคราะห์,พิธีไล่ผี,พิธีฌาปนกิจศพ เจ้าภาพจะใช้น้ำขมิ้นส้มป่อยใส่ภาชนะวางไว้ที่ปากทางเข้า-ออกป่าช้า เพื่อให้ผู้ร่วมงานใช้ลูบหัวลูบหน้าตอนขากลับ ถือว่าเป็นการชำระล้างสิ่งไม่พึงประสงค์
ฮบเอาเมีย	ร฿ปฯ´าเมยฯ	[รบเอาเมีย]	ก.(ลูก) รบเร้าพ่อแม่เพื่อขอแต่งงาน (ใช้แก่ชาย ถ้าหญิงใช้ ฮบเอาผัว); อ้อนเอาเมีย ก็ว่า
หว้องๆ	ห้วฯอฯงๆ	[หว้องๆ]	ว.หายลับไป,เสียงดังอย่างเสียงยุงบิน
เตี่ยวยีนส์	ต่ยฯวยีน์สฯฯ	[เตี่ยวยีนส์]	น.กางเกงยีนส์
เป๋นฮ้างเป๋นหม้าย	เปนฯร้างฯเปนฯห้มฯายฯ	[เปนร้างเปนหม้าย]	ว.เป็นร้างเป็นม่าย - ไม่มีคู่ครอง; ดู...เป๋นฮ้าง และ เป๋นหม้าย
ถะแหล๋ด	แถัๆลฯด	[ถะแหล็ด]	ก.กระถด,กระ เถิบ,เขยิบ; ถ๋อดแถ๋ด,ถะแหล๋ดถะแหล,แถ๋ด ก็ว่า