พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
กล้วย ออกเสียง ก้วยก้ลฯวฯยฯ[กล้วย] น.กล้วย ภาษาถิ่นเหนือ หรือ คำเมือง เรียกว่า ''ก้วย'' เพราะว่า คำเมืองไม่มีเสียงกล้ำ; กล้วย หรือ ก้วย - เป็นไม้ล้มลุก มีหลายชนิดหลายพันธุ์ ส่วนมากมีเหง้าอยู่ใต้ดินแตกกอได้ ส่วนใหญ่เป็นกล้วยที่กินผลสุก เช่นกล้วยไข่ กล้วยน้ำว้า กล้วยหอม บางชนิดเป็นต้นเดี่ยว ไม่มีหน่อร่วมกอ เช่นกล้วยผา, ลำต้นมีลักษณะกลมๆ มีกาบเปลือกหุ้มล้อมรอบ ผิวลื่นเรียบ สีขาวขุ่นปนเขียว มีหน่อเหง้างอกโผล่ขึ้นมาจากดิน, ใบเดี่ยวแบบขนานเรียก ''ใบตอง'' ใบอ่อนสีเขียวอ่อน มีก้านใบอยู่ตรงกลาง ใบแบนยาวใหญ่ สีเขียวสด, ดอกเป็นช่อเป็นเครือยาว มีปลีออกที่ปลายยอด ปลายรีสีแดงม่วง, บนเครือมีหวีเรียงซ้อนกันอยู่ มีดอกยาวรีเรียงอยู่ในหวีคล้ายพัด ต่อมาจะเติบโตเป็นผล, ผลมีลักษณะกลม ทรงรียาว ผลอ่อนเปลือกสีเขียว เมื่อสุกเปลือกสีเหลือง ข้างในมีเนื้อสีขาวเหลือง เนื้อนุ่ม บางชนิดมีรสชาติหวานหอม, เมล็ดกลมเล็กๆ สีดำ แข็ง อยู่ในเนื้อกล้วย บางชนิดมีเมล็ดจำนวนมาก บางชนิดไม่มีเมล็ด: กล้วย ส่วนมากมีสรรพคุณเป็นยา ใช้รักษาโรคได้หลายอย่าง นำมารับประทานเป็นผลไม้ นำมาประกอบอาหาร ของหวาน หรือแปรรูปได้หลากหลาย
สวยน้ำมันสวฯยฯ¢มันฯ[สวยน้ำมัน]น.กรวยที่ใช้ตวงน้ำมัน
ปากถอบปากฯถอฯบ[ปากถอบ]ก.พูดชัดเจน; อู้ถอบ ก็ว่า
หน้าจ๊อกง้อกห้นฯาชัอฯกงัอฯก[หน้าช็อกง็อก]ว.หน้างอ; ดู...หน้าก๊อกง็อก
สะเลสะลำสเลสลำ[สะเลสะลำ]ก.โซเซ,ทรงตัวไม่อยู่; ซะเลซะลำ ก็ว่า
ขึ้งโขดขึ้งฯโข฿ดฯ[ขึ้งโขด]น.โกรธ; โขด ก็ว่า
สุ๋บถงตี๋นสุปฯฯถ฿งฯตีนฯ[สุบถงต..น]ก.ใส่ถุงเท้า; สุ๋บถงน่อง ก็ว่า.
ต๋าเก็๋กตาเกักฯ[ตาเก็ก]น.ตาที่มีสีขาวขุ่นทำให้มองไม่เห็น; ต๋าแก๋ก,ต๋าแกว ก็ว่า
สาดถุ๋สาดฯถุ[สาดถุ]น.เสื่อที่ใช้รองยุ้งข้าวหรือภาชนะใส่ของที่มีตาห..าง
ฮอกงัวควายฮอฯกง฿วฯฅวฯายฯ[ฮอกงัวฅวาย]น.โปงหรือกระดึงที่ใช้แขวนคอวัวหรือควาย; ดู...ฮอก

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่