พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ก็๋อกต๋ำหมากกัอฯกตำหมฯากฯ[ก็อกตำหมาก]น.ตะบันหมาก - ภาษาถิ่นเหนือมีชื่อเรียกหลายอย่าง นอกจาก ''ก็๋อกต๋ำหมาก'' แล้ว ยังมีชื่ออื่นๆ อีก เช่น ก็๋อกบ๋ด,บอกต๋ำหมาก,บอกบ๋ด เป็นเครื่องมีอสำหรับตำหมาก ทำจากทองเหลืองหรือไม้กลึง เป็นกระบอกเล็กๆ มีลูกตะบันหรือเหล็กสับ ทำจากเหล็กเป็นเครื่องตำ มีดากหรือจุกอุดก้น (แก๋นอุ๋ดก้น) เวลาใช้งานก็เอา หมาก พลู ปูน สีเสียด แก่นคูน เปลือกหาด และเครื่องหมากทั้งหลาย ใส่ลงไปแล้วใช้ลูกตะบันตำจนละเอียดพอเคี้ยวได้ แล้วใช้สากตำซ้ำเพื่ออัดหมากให้แน่น จากนั้นจึงใช้ลูกตะบันหรือสากกระแทกหมากให้ออกมาทางปากเป็นคำๆไป จากนั้นก็จีบหมากจีบพลูโดยการป้ายน้ำเต้าปูนลงไป แล้วม้วนเป็นรูปกรวยให้พอดีคำ เป็นอันเสร็จสมบูรณ์สำหรับหมากหนึ่งคำ
มะกรูดมะระฯกูด[มะกรูด]น.มะกรูด ถิ่นภาคเหนือเรียก ''บ่าขูด''; ดู...บ่าขูด
สมสู่ส฿มฯสู่[สมสู่]ก.เป็นสามีภรรยากัน
น้ำหยฺาดนาฯอยฯาดฯ[น้ำอฺยฺาด]น.น้ำที่บรรจุภาชนะขนาดเล็ก ใช้สำหรับรินเพื่ออุทิศส่วนก..ศล ขณะที่พระสงฆ์ให้พร
ลงตืนล฿งฯทืนฯ[ลงทืน]ก๑.ลงทุน - นำเงินหรือทรัพย์สินเป็นทุนประกอบธุรกิจเพื่อหากำไร ก๒.ทุ่มตัวทำสิ่งที่ยากและไม่น่าเป็นไปได้หรือเป็นไปได้ยาก เช่น นักมวยลงทุนลดน้ำหนักเพื่อไม่ให้เกินพิกัดในการชั่งน้ำหนักแต่ละรุ่นก่อนขึ้นชกในแต่ละครั้ง
ฟ้าผ่าฟ้าผ่า[ฟ้าผ่า]น.ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นเนื่องจากมีการถ่ายเทประจุไฟฟ้าจากเมฆลงสู่พื้นโลกอย่างรุนแรงฉับพลัน
ก๋องตุ๋บกลฯอฯงตุบ[กลองตุ๋บ]ดู...ก๋องต๋อบ
สามสิ๋บสองขวัญสามฯสิปฯสอฯงขัวฯร[สามสิบสองขวัน]น.ขวัญที่ประจำอยู่กับอวัยวะทั้ง ๓๒ ดังนี้ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ตับ ปอด หัวใจ ม้าม ไต ไส้ใหญ่ ไส้เล็ก อาหารใหม่ อาหารเก่า กะโหลกศีรษะ มันสมอง น้ำดี เสลด เลือด หนอง เหงื่อไคล มันข้น เปลวมัน น้ำตา น้ำลาย น้ำมูก น้ำไขข้อ ปัสสาวะ แต่การพรรณนาความในการเรียกขวัญนั้น มักจะไม่เป็นไปตามนี้ เช่น กล่าวถึงขวัญจมูก ขวัญแขน ฯลฯ
ใบลานไบลานฯ[ใบลาน]น.ใบของต้นลาน ใช้จารคัมภีร์ต่างๆ ทำเครื่องใช้ และของเด็กเล่น
ตะล่างตล่างฯ[ตะล่าง]น.ใต้ถุน,ใต้พื้นเรือน; ต๋าล่าง ก็ว่า

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่