พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
เรียกขวัญควายรยฯกขัวฯญฅวฯายฯ[เรียกขวัญฅวาย]ก.เรียกขวัญควาย ภาษาถิ่นล้านนาเรียก ''ฮ้องขวัญควาย''; ดู...ฮ้องขวัญควาย
ลอนลอฯร[ลอน]ว.น่าจะ,อาจจะ สัน.หากว่า,แม้นว่า มักใช้ในรูปปฏิเสธ เช่น เข้าต๋กดิน บ่ลอนเป๋นหย้า - เมื่อปลูกข้าวแล้ว ข้าวนั้นคงจะไม่กลายเป็นหญ้า
แถมน่อยแถมฯน่อฯยฯ[แถมน่อย]ว.อีกนิด,อีกสักนิด,อีกหน่อย; แถมหน้อย ก็ว่า
หน้าแดงห้นฯาแดงฯ[หน้าแดง]น.ใบหน้าที่แสดงความรู้สึกรุนแรง เช่นโกรธจัดหรืออายมาก เป็นต้น; หน้าแดงตึ่งแดงตั่ง ก็ว่า
เหล้าน้ำขาวเหั้ลฯานาฯขาวฯ[เหล้าน้ำขาว]น.สาโท หรือเหล้าหมัก - ข้าวเหนียวนึ่งสุกล้างเมือก ออกให้หมด คลุกกับแป้งเหล้าที่บดละเอียด ใส่ภาชนะแช่ในน้ำเย็นที่ต้มสุกทิ้งไว้ประมาณ ๕-๗ วัน กรองด้วยผ้าขาวสะอาด ดื่มได้ทันที ถ้าเก็บไว้นานๆ เรียกเหล้าเดือน
ต่องต่อฯง[ต่อง]น.เข็ดด้ายหรือไจด้าย; เรียกผ้าขาวม้าว่า ผ้าต่อง
ไซ้หมั๋ดหมาไซ้หัมฯดหมฯา[ไซ้หมัดหมา]ก.เอา หมัดออกจากตัวสุนัข
ผีเสื้อบ้านผีเสิ้อฯอบ้าฯนฯ[ผีเสื้อบ้าน]น.อารักษ์ ประจำหมู่บ้าน คือวิญญาณของเจ้าผู้ครองบ้าน ซึ่งชาวบ้านปลูกศาลแล้วเชิญวิญญาณนั้นมาสิงสถิตอยู่ เรียกว่า "หอเสื้อบ้าน" เชื่อกันว่า "เสื้อบ้าน" จะช่วยปกป้องให้หมู่บ้านนั้นให้แคล้วคลาดจากสิ่งชั่วร้ายต่างๆ ตามปกติทุกปีจะมีการเซ่นไหว้ด้วยหัวหมู ไก่ต้มทั้งตัว เหล้าขาว เหล้าแดง ดอกไม้ธุปเทียน เป็นต้น ในช่วงฤดูกาลก่อนเข้าพรรษา เพื่อขอให้ ผีเสื้อบ้าน คุ้มครองปกปักรักษาผู้คนในหมู่บ้านให้อยู่เย็นเป็นสุข; ผีหมู่บ้าน ก็ว่า
เป๋นหมาดเปนฯหมฯาดฯ[เปนหมาด]ว.มีรอยที่ขึ้นเป็นแนวอย่างรอยไม้เรียว
อยฺู่เต๊าแจ้งอยฯู่เทั้าฯแจ้งฯ[อฺยฺู่เท้าแจ้ง]ดู...อยู่จ๋นแจ้ง

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่