พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ซะลน	ซะล฿นฯ	[ซะลน]	ก.พบกันโดยบังเอิน; สะหลน ก็ว่า
บ่าลิดไม้	บ่าฯลิดฯไม้	[บ่าลิดไม้]	น.เพกา ภาษาถิ่นเหนือเรียก ''บ่าลิดไม้'' หรือ ''บ่าลิ้นไม้''; - เพกา เป็นไม้ยืนต้น สูง 3-12 เมตร แตกกิ่งก้านน้อย, ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก 3 ชั้น เรียงตรงข้ามกันอยู่บรเวณปลายกิ่ง, ดอกออกเป็นช่อที่ปลายยอด มี 5 กลีบ สีขาวนวลแกมเขียว โคลนกลีบสีม่วงแดง เชื่อมติดกันแบบรูประฆัง ปลายกลีบแยกเป็นรูปปากเปิด เกสรสีแดง, ผลเป็นฝักแบนขนาดใหญ่ รูปดาบ ปลายแหลม ฝักแก่รอบข้างจะปริแตก ปล่อยเมล็ดลักษณะแบน มีเยื่อบางใสสีขาวคล้ายปีกล่องลอยไปตามลม เกิดการแพร่พันธุ์ไปทั่วบริเวณโดยรอบ; เพกา มีสรรพคุณเป็นยา ส่วนต่างๆ ตั้งแต่ราก เปลือกต้น ใบ ดอก ฝัก เมล็ด ใช้ทำยาได้; ทางด้านโภชนาการ ยอดอ่อนและดอกมีรสขมอ่อนๆ คล้ายใบยอ นำมาลวกหรือต้มเป็นผักจิ้มน้ำพริก หรือ ผัดใส่ก..้ง หมูสับ ก็อร่อย หรือยำก็มีรสชาติเยี่ยม ฝักอ่อน เผาไฟแรงๆ จนเปลือกพองไหม้ทั่ว ขูดเอาส่วนไหม้สีดำที่ผิวออกให้หมด หั่นเป็นชิ้นตามขวางหนา นำมาเป็นผักจิ้มน้ำพริก เป็นเครื่องเคียงลาบ หลู้ หรือนำมาปรุงเป็นอาหาร ใช้ทอดกินกับไข่ ใส่่แกง คั่ว ยำ ผัดกับหมู หรือทำแกงอ่อมปลาดุกใส่ฝักเพกาแทนใบยอ; บ่าลิ้นไม้ ก็ว่า
ฟั่งเตื้อ	ฟั่งฯเทิ่อฯอ	[ฟั่งเทื่อ]	ก.อย่าเพิ่ง,รอไว้ก่อน,อย่ารีบเร่ง
เอาห..	´าหำ	[เอาห..]	ก.ตอนสัตว์ตัวผู้ด้วยการบีบหรือผ่าเอาลูกอัณฑะออก เช่น เอาห..งัว เอาห..หมา
แข๋บหนู	แขัปฯหู	[แข็บหนู]	น.กับดักหนูชนิดที่ใช้ลวดสปริงดีดงับให้หนูตาย; แข่มหนู ก็ว่า
เนื้อฮุ่ม	เนิ้อฯอรุ่ม]	[เนื้อรุ่ม]	ว๑.ตัวรุม หรือตัวรุมๆ - อาการที่เริ่มจะเป็นไข้ หรือจวนจะหายแต่ยังไม่หายดี ตัวยังร้อนอยู่บ้างนิดหน่อย; ว๒.ไฟรุมๆ - ไฟอ่อน; ย่างบนไฟรุมๆ,เคี่ยวบนไฟรุมๆ เช่น จิ๊นฮุ่ม - เนื้อที่เคี่ยวด้วยไฟอ่อนๆ มีลักษณะนุ่มหนึบ ไม่เปื่อย แต่ไม่เหนียว
แดงปึ้งหลึ้ง	แดงฯปึ้งฯหึ้ลฯง	[แดงปึ้งหลึ้ง]	ดู...แดงปะหลึ้ง
หม้อต่วม	หํมฯอฯมฯอฯ	[หม้อต่วม]	น.หม้อดินทรงป้อม คอคอด
ต่าเปิ้น	ต่าเพิ่นฯ	[ต่าเพิ้น]	ว.ทีข้า,ทีเรา
ขี้ก..่ง	ขี้กุ่ง	[ขี้ก..่ง]	น.จิ้งโกร่ง - จิ้งหรีดชนิดใหญ่ที่สุดตัวยาวประมาณ ๔-๕ ซ.ม. ใหญ่ประมาณ ๑.๕ ซ.ม. ตัวสีน้ำตาล รูปร่างอ้วน นิยมใช้เป็นอาหาร; จิ้งก..่ง,จี้ก..่ง ก็ว่า