พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ฮัดรัดฯ[รัด]ก.โอบรอบหรือพันให้กระชับ ว.คับ,ตึง,แน่น
ถมถ฿มฯ[ถม]ก.เอาดินหรือสิ่งอื่นใส่ลงไปในที่ที่เป็นหลุมเป็นบ่อหรือเป็นแอ่งเพื่อให้เต็ม,กองสุมๆไว้ไม่เป็นระเบียบ
ขึ๋ดขึดฯ[ขึด]ว.เสนียด,จัญไร,อัปมงคล - สิ่ง อาถรรพณ์ที่เกิดแล้วทำให้เกิดความเสื่อมถอยจากเดิมที่มีอยู่ เช่น เสื่อมจากอายุ (ทำให้อายุสั้นตายก่อนวัยอันควร), เสื่อมจากยศศักดิ์ (ทำให้ถูกลดยศ ปลดตำแหน่ง),เสื่อมจากความสุข(ทำให้เดือดร้อน แตกแยก) เป็นต้น และทำให้เกิดเหตุต่างๆ เช่น ถูกรถชน ไฟไหม้ บ้านเรือนถูกพายุพัดเสียหาย เป็นต้น ถ้าใคร "ต๋กขึ๋ด" หรือ "ถูกขึ๋ด" ก็เหมือนกับถูกอาถรรพณ์ด้วยหาสาเหตุที่แท้จริงไม่ได้ อยู่ดีๆก็เจ็บไข้ได้ป่วย ไปหาหมอ หมอก็หาสาเหตุไม่พบ ข้าวของที่มีอยู่ก็หายไปทีละเล็ก ละน้อย เป็นต้น; ขึ๋ดจา ก็ว่า. ต้องแก้ขึ๋ด ด้วยการทำพิธี "ถอนขึ๋ด" ตามจารีต ประเพณี ถ้าหากแก้ไขไม่ได้ บุคคลที่ "ต๋กขึ๋ด" ก็ต้องรับผลกรรมแห่งการกระ ทำนั้นๆ ขึ๋ดจึงเป็นเสมือนคำสอนของคน ล้านนาโบราณที่ใช้อบรมสั่งสอนลูกหลาน คนในครอบครัว คนในสังคม เพื่อให้ประ พฤติปฏิบัติตามในสิ่งที่ดีงาม แต่ถ้าไม่ดี ก็ห้ามประพฤติปฏิบัติ ช่วยให้สังคม สงบสุขร่มเย็น และยังคงรักษาวัฒนธรรม ประเพณีที่ดีงามได้อย่างยาวนาน
ลูกหาบลูกหาปฯ[ลูกหาบ]น.ลูกจ้างสำหรับหาบสัมภาระในการเดินทาง
ฮ่อมดอยร่อฯมดอฯยฯ[ร่อมดอย]น.ซอกเขา,ช่องว่างแคบๆ ระหว่างภูเขา, เชิงเขาที่บรรจบ กัน,แอ่งระหว่างหุบเขา
ซองมีดซอฯงมีดฯ[ซองมีด]น.ที่วางกระบวย - กระบวยใช้ตักน้ำดื่ม เมื่อใช้ แล้วต้องวางคว่ำลงในซองที่อยู่ใกล้ๆหม้อน้ำ
สุนสานอุนอานสุรสานฯอุรอานฯ[สุนสานอุนอาน]ว.ชุลมุนวุ่นวาย,สับสน; สูนสานอูนอาน,สุนอ๊ะสุนอาน,สูนอ้านสูนอาน ก็ว่า
ห..่หุ้มหี่หุ้ม[ห..่หุ้ม]ก.ซ่อนเร้น,ปิดบัง
กะโซ้กะโซ้[กะโซ้]น.โชงโลง - เครื่องวิดน้ำ รูปคล้ายเรือครึ่งท่อน มีด้ามถือ ผูกเชือกเข้ากับขาหยั่งแล้วจับด้ามโยกให้พุ้ยน้ำตามต้องการ
หน้าแดงตึ่งแดงตั่งห้นฯาแดงฯตึ่งฯแดงฯตั่งฯ[หน้าแดงตึ่งแดงตั่ง]ดู...หน้าแดง

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่