พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
สูบเส่าสูบเสั่า[สูบเส่า]น.สูบที่ใช้อัดลมเป่าเร่งไฟในการตีเหล็กหรือหลอมโลหะ; เส่า ก็ว่า
ไพเขี้ยวไระฯพข้ยฯว[ไพรเขี้ยว]น.แผงฟัน - ฟันเทียมพร้อมกับเหงือกประดิษฐ์ ซึ่งสามารถใส่เข้าและถอดออกจากปากได้ ทำหน้าที่ทดแทนฟันธรรมชาติที่เสียไป
ความฅวฯามฯ[ฅวาม]ว.เรื่องราว,เหตุการณ์
ยอดม้อนกำอู้ยอฯดม้อฯรคำฯอู้[ยอดม้อนคำอู้]ว.ยอดม้อนกำอู้ - คือ คำพูด คำสอน บทกวีนิพนธ์ ที่คนรุ่นเก่าหรือบุรพาจารย์ได้เขียนไว้ หรือพูดไว้ เห็นว่ามีคุณค่าและสาระที่จะนำมาสะกิดเตือนใจแก่คนรุ่นหลัง ให้รู้จักใช้สติปัญญาไตร่ตรอง แล้วนำไปประพฤติปฏิบัติ เช่น โคลงโลกนิติ พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร เปรียบเทียบสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง เพื่ออธิบายสิ่งนั้นให้ชัดเจนขึ้นว่า ''นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย...เลื้อยบ่ทำเดโช แช่มช้า...พิษน้อยหยิ่งยโส แมลงป่อง...ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธี'', หรือ บทประพันธ์ในนิราศภูเขาทอง ของสุนทรภู่ ในขณะที่พายเรือไปอยุธยา ถึงบริเวณตำบล ''บางพูด'' แถวบางยี่ขัน นนทบุรี ให้คติสอนใจในเรื่องคำพูดว่า ''ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต แม้นพูดชั่วตัวตายทำลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา'' หรือ พระยาพรหมโวหาร กวีเอกแห่งล้านนาไทย ได้ประพันธ์ไว้ใน ''คร่าวสี่บท'' หรือ ''ค่าวฮ่ำนางจม'' บรรยายถึงพิษของความผิดหวังแห่งความรักที่มีต่อ ''ศรีชม'' เมียรัก ไว้ตอนหนึ่งว่า ''ยามเมื่อฮัก น้ำส้มว่าหวาน...ใจ๋บ่เจยบาน น้ำต๋าลว่าส้ม''; ดู...ยอดม้อน
ไหลวงไหลวฯง[ไหลวง]น.โอ่งมังกร - โอ่งดินเผาเคลือบสีน้ำตาลปนเหลือง มีลายมังกร (ลวง) โดยรอบ
สิ้นหลูดสิ้นฯหลฯด[สิ้นหลูด]น.ซิ่นหลุด,ผ้าถุงหลุด
ปอยเถ๋าะพอฯยฯโถอฯะ[พอยเถาะ]น.การฉลองถาวรวัตถุที่จัดขึ้นในขณะที่สิ่งที่ทำหรือก่อสร้างนั้นยังไม่สำเร็จสมบูรณ์ จัดเพื่อหาเงินดำเนินการก่อสร้างต่อไป
บ่าถั่วบ่าฯถ฿วฯ[บ่าถั่ว]น.ไม้เถาหลายชนิด หลายสก..ล ใช้ใบ ยอด ดอก ฝัก เมล็ด เป็นอาหาร
บาปบาฯปฯ[บาป]น.กรรมชั่ว,กรรมลามก,ความชั่ว,ความชั่วร้าย,ความร้าย,อก..ศลกรรมที่ส่งให้ถึงความเดือดร้อน,สภาพที่ทำให้ถึงคติอันชั่ว,สิ่งที่ทำจิตให้ตกสู่สิ่งที่ชั่ว คือทำให้เลวลง ให้เสื่อมลง
ตุ๊มผ้าขนหนูทุ้มผ้าข฿นฯหู[ทุ้มผ้าขนหนู]ก.เอาผ้าเช็ดตัวคลุมตัว

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่