พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
เมาะม่อยเนื้อ	โมอฯะม่อฯยฯเนิ้อฯอ	[เมาะม่อยเนื้อ]	ก.กายซบกาย
*เหยี้ยม*	อยฯยฯม	[เอฺยฺี้ยม]	น.ระยะจากปลายนิ้วหัวแม่มือถึงปลายนิ้วชี้เมื่อยกตั้งขึ้น (ถ้าระยะจากปลายนิ้วชี้และนิ้วหัวแม่มือที่กางเหยียดออกไปจนสุดเรียก ฅืบเหยี้ยม) ก.เยี่ยม - ไปหา,ชะโงก,โผล่ออก
ข๋บหัวกั๋น	ข฿ปฯห฿วฯกันฯ	[ขบหัวกัน]	ก.ทะเลาะกัน,วิวาทกัน
ผั๋กบั้ง	ผักฯบั้งฯ	[ผักบั้ง]	ดู...ผั๋กกาดนา
จุ่ง	จุ่ง	[จุ่ง]	ก.จง,พึง เช่น จุ่งฮักแปงกั๋น-จงรักใคร่กัน
ผ๋กเยียะฮ้าย	ผ฿กฯเยยฯะร้ายฯ	[ผกเยียะร้าย]	ก.ลอบทำร้าย
โย่งๆ	โย่฿งฯๆ	[โย่งๆ]	ดู...ย่งๆ
ลายต้อแต้	ลายฯตํอฯแต้	[ลายต้อแต้]	ว.ลักษณะที่มีลายประดับประเป็นดวงเล็กๆ ทั่วไป; ลายอี่ต้ออี่แต้ก็ว่า
หม้อหน้า ฮก	หํมฯอฯห้นฯาร฿กฯ	[หม้อหน้ารก]	น.หม้อนรก - ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียก ''หม้อหน้าฮก''; แหล่งลงโทษผู้ทำความชั่วเมื่อตายไปแล้ว จะต้องตกนรกไปชดใช้บาปกรรมตามความหนักเบา มากน้อย ที่ได้ทำในขณะที่มีชีวิตอยู่ในเมืองมนุษย์ ดังปรากฏใน ไตรภูมิพระร่วง ว่า ''ฝูงสัตว์ที่เป็นมนุษย์มี 2 จำพวก คือพวกที่ทำแต่ความชั่วช้าต่างๆ เมื่อตายไปย่อมไปเกิดในอบายภูมิ ถ้าเกิดเป็นมนุษย์ก็จะอัปลักษณ์บัดสี ส่วนพวกมนุษย์ที่ฝักใฝ่ประกอบแต่กรรมดี เมื่อตายจะได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นสูงขึ้น'' และยังได้กล่าวถึงนรกอีกว่ามี 8 ขุม แต่ละขุมมีลักษณะแตกต่างกัน ตามความหนักเบาของโทษ(กรรม)ที่ได้กระทำมา เช่น นรกขุมที่ 1 ชื่อ ''สัญชีพนรก'' สำหรับผู้มีโทษ(บาปกรรม)น้อย เช่น เป็นโจรปล้นทำลายทรัพย์สิน เป็นผู้มีอำนาจข่มเหงผู้ต่ำต้อยกว่า เป็นต้น ลักษณะของนรกขุมนี้คือ พื้นเหล็กหนาเผาไฟจนลุกโชน มีขอบทั้ง 4 ด้าน มีอาวุธต่างๆ เช่น หอก ดาบ ฆ้อน ถูกเผาไฟลุกแดงจัด สัตว์นรกวิ่งพล่าน เท้าเหยียบไฟ ร่างกายถูกเผา สรรพาวุธฟัน แทง สับ ทุบ สัตว์นรกเจ็บปวดทรมาน ร้อนครวญครางดิ้นเร่าๆ ร่างกายฉีกขาดแล้วมาต่อกันใหม่โดยทันที ทรมานไปจนกว่าจะหมด..รกรรม'' และขุมที่ 8 เป็นขุมสุดท้ายชื่อ ''อเวจีมหานรก'' สำหรับสัตว์นรกพวกทำกรรมหนัก เช่น ฆ่ามารดาบิดา เป็นต้น ลักษณะของนรกขุมนี้ มีกำแพงปิดทั้ง 6 ด้าน มีหลาวแทงสัตว์นรกจนทะลุตรึงร่าง ให้ยืนกางแขนขาจำนวนหลายสิบเล่ม จนไม่สามารถขยับตัวได้ ถูกแผดเผาตลอดเวลาจนกระดูกแดงฉาน เป็นทุกข์ทรมานยิ่งนัก; ดู...หน้าฮก
ปี้	ปี้	[ปี้]	ก.ต่อย - อาการที่แมลงอย่าง ผึ้ง ต่อ แมงป่อง ใช้เหล็กในแทง; จี้ ก็ว่า (ลำปาง แพร่ น่าน ใช้ เดียด) เช่น เผิ้งปี้ เผิ้งจี้ เผิ้งเดียด