พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ใส่แปล่องน้ำไส่แพล่อฯงนาฯ[ใส่แพล่องน้ำ]ก.ลอยแพ - จับใส่แพแล้วปล่อยให้ลอยน้ำตามยถากรรม เป็นการลงโทษแบบโบราณอย่างหนึ่ง
หมอตู้หํมฯอฯตู้[หมอตู้]น.ผู้ใช้คาถาอาคมในการกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง ให้ผู้ถูกกระทำมีอันเป็นไปตามความประสงค์ เช่น ตู้หนังเข้าต๊อง - เสกหนังวัวควายเข้าไปอยู่ในท้อง; ดู...ตู้ประกอบ
สาวเจื้อกสาวฯเชิอฯก[สาวเชือก]ก.ดึงเชือกเข้าหาตัว
ใบเตยไบเทิยฯ[ใบเทิย]น.ใบเตย / เตย/ เตยหอม ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่; ดู...หวานเข้าใหม่
โกมไฟโค฿มฯไฟ[โคมไฟ]น.เครื่องเล่นทำด้วยกระดาษรูปทรงกระบอก ใช้ไม้ไผ่เหลาเป็นโครงกลม มีก้อนเชื้อเพลิงแขวนตรงกลางของปากโคมส่วนล่าง เมื่อจุดไฟจะพยุงตัวลอยขึ้นไปบนอากาศ ใช้ปล่อยในเวลากลางคืน; ว่าวไฟ ก็ว่า
เข้าเหม้าทอด ออกเสียง เข้าเหม้า ทอดเขั้าเหั้มฯาทอฯด[เข้าเหม้าทอด]น.ข้าวเม่าทอด - ชาวถิ่นเหนือนิยมเรียก ''เข้าเหม้า'' เฉยๆ: เข้าเหม้า ของชาวเหนือ ซึ่งหมายถึง ''ข้าวเม่าทอด'' ได้แก่ขนมชนิดหนึ่ง ใช้ข้าวเม่าตำคลุกกับมะพร้าวขูดและน้ำตาลปีบ หุ้มกล้วยไข่สุก ชุบแป้งทอดให้ติดกันเป็นแพๆ แล้วโรยด้วยแป้งทอด: ขนมไทยนิยมกินมาตั้งแต่สมัยโบราณ ในอดีตตอนหน้าน้ำแม่ค้าทำขนมต่างๆใส่เรือมาขาย มีพวกข้าวโพดคั่ว ถั่วลิสงต้ม และที่มีมากที่สุดก็คือ ''ข้าวเม่าทอด'' ขนมนี้มีกล่าวถึงใน นิราศน้ำท่วมใหญ่ ในปี พ.ศ.2460 ตอนหนึ่งว่า ''พวกแม่ค้ามาขาย ข้าวเม่าทอด ตังเมหลอด น้ำยา แกงปลาไหล'' เป็นต้น; ดู...เข้าเหม้า
ปากปากฯ[ปาก]น.อวัยวะของคนสัตว์ใช้สำหรับกินและเปล่งเสียง ก.พูด,เปล่งเสียง; อู้ ก็ว่า
ไค่ฮู้ไค่หันไระฯค่รู้ไระฯค่หันฯ[ใคร่รู้ใคร่หัน]ก.อยากรู้อยากเห็น; ไฅ่ฮู้ไฅ่หัน ก็ว่า
ผาสาทผีต๋ายผา(ระฯบาฯ)สาทฯผีตายฯ[ผา(ปรา)สาทผีตาย]น.เครื่องประกอบพิธีงานศพของชาวล้านนา มีรูปเป็นทรงปราสาท มียอดเป็นชั้นๆ ตกแต่งครอบรองรับโลงศพหรือคนตาย สำหรับแห่ศพไปสุสานเพื่อปะชุมเพลิง ผาสาทศ๋พ ก็ว่า. ล้านนาในอดีตได้แยกลักษณะของ ปราสาทศพ ตามชั้น หรือฐานันดรของศพ มี ผาสาทหลังก..บ หรือ ผาสาทหลังโก่ง ใช้ใส่ศพพระมหากษัตริย์ เชื้อพระวงศ์ชั้นสูง พระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์, ผาสาท หลังเปียง หรือ ผาสาทหลังก๋าย ใส่ศพ เชื้อพระวงศ์ชั้นรองลงมา พระสงฆ์สามเณร และขุนนาง, แมวหรือ แมวควบ ที่คลุมศพของสามัญชน ทั่วไป ดู...แมว ประกอบ
ไม้ฮักไม้รักฯ[ไม้รัก]ต้นรัก - มี ๒ ชนิด: น๑.ไม้ต้น ดอกสีเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อ ผลกลม ปีกสีแดงสด น้ำยางใสเป็นพิษ ใช้ลงพื้นหรือทาสิ่งต่างๆ เรียกว่า "น้ำรัก", น๒.ไม้พุ่มขนาดเล็ก ใบใหญ่ หนา มีขนละเอียดสีขาวนวลคลุมใบ ดอกสีขาวหรือม่วง กลางดอกเป็นสันสูง ๕ แฉกคล้ายมงก..ฎ ทุกส่วนของต้นมียางสีขาวข้น เป็นพิษ นิยมใช้ดอกร้อยมาลัย ทำอุบะ พานพุ่ม เป็นต้น; ดอกป่านเถื่อน ก็ว่า

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่