พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ก๋ำขี้ดีกว่าก๋ำต๋ด	กำขี้ดีก่วฯากำต฿ดฯ	[กำขี้ดีกว่ากำตด]	สำ.ก๋ำขี้ดีกว่าก๋ำต๋ด เป็นสุภาษิตคำสอนโบราณ ที่ชาวถิ่นเหนือเรียกว่า ''กำบ่าเก่า''; ก๋ำขี้ดีกว่าก๋ำต๋ด - มีความหมายว่า ได้บ้างนิดๆหน่อยๆ ดีกว่าไม่ได้อะไรเลย; ควรมีความพอใจในสิ่งที่ได้ แม้ไม่มากนัก ถ้านำไปใช้ประโยชน์ได้ ควรยินดีรับไว้ ดังคำพังเพยของภาษาไทยกลางว่า ''กำขี้ดีกว่ากำตด-สิบเบี้ยใกล้มือ''
แอ๋ะ	แอะ	[แอะ]	อุ.คำแสดงความรังเกียจ เช่น เหยียบขี้โคลน
แต	แท	[แท]	น.ทำนบกั้นน้ำในเหมือง หรือในคลองส่งน้ำที่แยกจากฝายหรือเขื่อนก่อนที่จะส่งไปสู่ ต๊าง; ดู...เขียง น๔., ต๊าง,ฝาย,เหมือง
อ่ามส่าม	อ่ามฯส่ามฯ	[อ่ามส่าม]	ว.ลักษณะของสิ่งที่เป็นเหลือง,เหลืองอร่าม เช่น จีวรเหลืองอ่ามส่าม, บ่าม่วงสุ๋กเหลืองอ่ามส่าม.
ฮีต	รีตฯ	[รีต]	น.จารีต - ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียก ''ฮีต''; ฮีต คือประเพณีที่เป็นบรรทัดฐานทางสังคมที่คนยอมรับนับถือจนเกิดความเคยชิน เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวันของบุคคลในสังคมที่เคยปฏิบัติกันมา จารีตบางอย่างเป็นแบบแผนที่สมาชิกในสังคมต้องปฏิบัติโดยเคร่งครัด มีความสำคัญมากกว่าวิถีประชา หากใครฝ่าฝืนจะถูกสังคมประณามอย่างรุนแรง เช่น ลูกด่าทอหรือทำร้ายพ่อแม่ ถือเป็นการกระทำที่ ''ผิดจารีต/ผิ๋ดฮีต'' ศีลธรรมมักเป็นข้อห้าม เป็นข้อบังคับ และมีเรื่องของความสำนึกในจิตใจ ความรับผิดชอบชั่วดี เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยมาก
ยามเจ๊า	ยามฯเชั้า	[ยามเช้า]	น.เวลาเช้าเวลา ๐๔.๓๐ น. - ๐๖.๐๐ น.; ยามฮุ่ง,ยามฮุ่งเจ๊า ก็ว่า
ซ้อง	ซ้อฯง	[ซ้อง]	ว.สลอนโผล่ขึ้นให้เห็นชัด; ยกมือซ้อง - ยกมือสลอน ก.ยกย่อง, สรรเสริญ,กล่าวถึงคุณงามความดี
หน้างอคอหั๋ก	ห้นฯางํอฯฅํอฯหักฯ	[หน้างอคอหัก]	ดู...หน้างอก๊อกง็อก
ไปเที่ยว	ไพท่ยฯว	[ไพเที่ยว]	ก.ไปเที่ยว คำเมืองเรียก ''ไปแอ่ว''; ดู...ไปแอ่ว
ต๋อน	ตอฯร	[ตอน]	ก.ราน,ช่วงเวลา,ทำหมัน