พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ไซ้	ไซ้	[ไซ้]	ก.คัด,เลือก,เลือกเพาะที่ต้องการ,เอาออก,ตัดออก เช่น ไซ้ผั๋ก - เลือกเอาเฉพาะส่วนที่ดีๆ ของผักเพื่อใช้ปรุงอาหาร, ไซ้เหา - ค้นหา กำจัด ตัวเหาที่เกาะบนศีรษะออก
เอื้อง จ๊าง	เอิ้อฯงช้างฯ	[เอื้องช้าง]	น.กล้วยไม้ช้าง/เอื้องช้าง - ภาษาถิ่นเหนือ(คำเมือง)เรียก ''เอื้องจ๊าง''; ในบรรดากล้วยไม้ป่าที่พบอยู่ในธรรมชาตินั้น พวกที่มีความสำคัญทางพืชกรรมคือ มีดอกสวยงาม เป็นที่จูงใจแก่คนทั่วไปให้นิยมชมชอบเมื่อได้ชมความงาม มีอยู่ประเภทหนึ่งที่เรียกว่า ''ประเภทช่องาม'' ในบรรดากล้วยไม้ประเภทช่องามเหล่านี้ ''เอื้องช้าง'' ก็เป็นกล้วยไม้ชนิดหนึ่งที่มีชื่อรวมอยู่ด้วย: เอื้องช้าง เป็นกล้วยไม้ที่มีรูปทรงของต้น ราก ใบ และดอกล่ำสันใหญ่โตกว่าชนิดอื่นๆภายในสก..ลเดียวกัน อาจเป็นลักษณะนี้เองที่กล้วยไม้ชนิดนี้ได้ชื่อภาษาไทย ''ช้าง'' ลักษณะดอก ช่อดอก เป็นรูปทรงกระบอกโค้งพองาม ช่อดอกยาวประมาณ 20-30 ซ.ม. มีกลิ่นหอม, ประเภทของเอื้องช้างพันธุ์แท้ เช่น ช้างแดง ช้างกระ ช้างเผือก ช้างพราย ช้างค่อม ส่วนช้างลูกผสมได้แก่ ช้างศรีสยาม ช้างเหลือง ช้างชมพู ช้างบางกอก เป็นต้น
ค่ำ	ฅํา	[ฅ่ำ]	น๑.เรียกวันตามจันทรคติ เช่น ออก ๘ ค่ำ - ขึ้น ๘ ค่ำ,แฮม ๑๐ ค่ำ - แรม ๑๐ ค่ำ น๒.เวลามืดตอนเริ่มเข้ากลางคืน ก๑.กดขี่,ข่มเหง,ทารุณ,รัง..ก เช่น จะไปฅ่ำหมา - อย่าทารุณสุนัข ก๒.ผลาญ เช่น ฅ่ำป้อฅ่ำแม่ - ผลาญพ่อแม่
ต่าเข้าต่าน้ำ	ต่าเขั้าต่านาฯ	[ต่าเข้าต่าน้ำ]	ว.เวลากินข้าวกินน้ำ
ง่อนต่อ	ง่อฯรตํอฯ	[ง่อนต่อ]	น.คอต่อ
ลึ้ง	ลึ้งฯ	[ลึ้ง]	ว๑.ไม่ได้ตามเกณฑ์,ไม่ได้ขนาด,ไม่สำเร็จ เช่น เข้าลึ้ง - ข้าวที่นึ่งไม่สุก ว๒.ใช้ตามหลังคำ เพื่อแสดงสถานะของคำที่อยู่ข้างหน้าให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เช่น กว้างลึ้ง - กว้างจนสุดลูกตา, โล่งลึ้ง - โล่งเตียน ไม่มีอะไรปิดบังเลย, เงินหม๋ดลึ้ง - เงินหมดเกลี้ยง(ไม่เหลือแม้บาทเดียว)
เสื้อหนาว	เสิ้อฯอหนฯาวฯ	[เสื้อหนาว]	น.เสื้อกันหนาว; เสื้ออุ่น ก็ว่า
อุ้มฮุ่ม	อุ้มฮุ่ม	[อุ้มฮุ่ม]	ว.ลักษณะของสิ่งที่เขียวเข้ม เช่น น้ำทะเลเขียวอุ้มฮุ่ม
กิงิเก๊าะเงาะ	คิงิโคอฯะโงอฯะ	[คิงิเคาะเงาะ]	ว.ลักษณะสิ่งของที่เล็กและสั้นที่มีจำนวนมาก
บ่าเขือผ่อย	บ่าฯเขิอฯอผ่อฯยฯ	[บ่าเขือผ่อย]	น.มะเขือเปราะ/มะเขือเสวย - พืชล้มลุกทรงพุ่มขนาดเล็ก เป็นพืชผักสมุนไพร ลำต้นเดี่ยวตั้งตรง แข็งและเหนียว สีน้ำตาลอมเขียวมีขนอ่อนปกคลุม สูงประมาณ ๒๐-๑๐๐ เซนติเมตร ใบเดี่ยวขนาดใหญ่สีเขียว ดอกออกบริเวณซอกใบ/ที่ข้อของกิ่ง/หรือปลายยอด กลีบดอกสีม่วงหรือขาว เกสรสีเหลือง ผลรูปไข่ทรงรีหรือกลมแป้น ผิวบางเรียบเป็นมัน กินเป็นผักคู่กับอาหารต่างๆ อาทิ น้ำพริก ส้มตำ ลาบ และใช้ประกอบอาหารอื่นๆ และใช้ทำยาได้