พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
เดิ๋ก	เดิกฯ	[เดิก]	ว.ดึก,เวลาดึก,ยามดึก
ลานตี๋เข้า	ลานฯตีเขั้า	[ลานตีเข้า]	น.ลานนวดข้าว/ลานตีข้าว - บริเวณพื้นที่ที่เตรียมไว้สำหรับการนวดข้าว โดยการปรับพื้นที่ให้เรียบด้วยการยาด้วยมูลควายผสมน้ำ ตากแดดให้แห้งประมาณ ๒-๓ วัน เรียก "ต๋าลาง" ก่อนนวดข้าวชาวนาจะขนฟ่อนข้าวมากองรวมไว้รอบๆ บนลานนวด วิธีการตีข้าวนั้นจะใช้ไม้ไผ่ ๒ ท่อน ผูกปลายด้านหนึ่งติดกันด้วยเชือกหรือหนังควาย เรียก "ไม้ห..บ" สำหรับจับฟ่อนข้าว และตีลงพื้นตาลาง ตีจนกว่าเมล็ดข้าวเปลือกจะหลุดไปกองรวมกันอยู่บนตาลางได้หมด
ชุมเห็ดไทย	ชุมเหัดฯไทยฯ	[ชุมเห็ดไทย]	น.ชุมเห็ดไทย ภาษาถิ่นเหนือเรียก ''ลับมืนหน้อย''; ดู...ลับมืนหน้อย
ดอกคำปู้จู้	ดอฯกฅำปู้จู้	[ดอกฅำพู้จู้]	น.ดอกดาวเรือง - ล้านนาเรียก ''ดอกคำปู้จู้'' ไม้พุ่มล้มลุก อายุประมาณ ๑ ปี สูง ๓๐-๑๐๐ ซ.ม. ลำต้นสีเขียวและเป็นร่อง ทั้ังต้นเมื่อนำมาขยี้จะมีกลิ่นเหม็น ออกดอกเป็นดอกเดี่ยวตามปลายยอด สีเหลืองสดหรือเหลืองอมส้ม กลีบดอกเรียงซ้อนกันหลายชั้นเป็นวงรี ขนาดประมาณ ๕-๑๐ ซ.ม. มีกลีบเลี้ยงดอกเป็นสีเขียวเชื่อมติดกันหุ้มโคนช่อดอก ก้านชูดอกยาว ดอกดาวเรืองนอกจากจะมีสรรพคุณทางยามากมาย ยังสามารถนำมาประกอบอาหารรับประทานได้ เช่น ดอกตูม ใช้ลวกจิ้มน้ำพริก แกล้มลาบ, ดอกบาน นำไปปรุงแบบยำใส่เนื้อ ทำน้ำยำแบบรสหวานคล้ายน้ำจิ้มไก่ หรือน้ำจิ้มทอดมัน เป็นต้น
มอกปู๋	มอฯกปู	[มอกปู]	น.อาหารที่ใช้ปูนาตำคั้นเอาน้ำตั้งไฟให้สุก ผสมข้าวคั่วป่นเพื่อให้น้ำแกงข้น ปรุงรสด้วยน้ำพริก
แผว	แผวฯ	[แผว]	ก.ไปถึง ว.จนกระทั่ง,จนถึง
เหมืองหน้อย	เหิอฯงห้นฯอฯย	[เหมืองหน้อย]	น.คลองส่งน้ำที่แยกจากเหมืองสายหลัก ชักน้ำไปสู่ที่อื่นๆ; เหมืองซอย ก็ว่า
หล๋วะเตี่ยว	หลฯวฯะต่ยฯว	[หลวะเตี่ยว]	ก.ถอดกางเกง
หญ้าสะลาบหน้อย	ห้ยฯาสลาปฯห้นฯอฯย	[หย้าสะลาบหน้อย]	น.กกกลม; หย้าสะแล็บ ก็ว่า
หวานเข้าใหม่	หวฯานฯเขั้าไห่มฯ	[หวานเข้าใหม่]	น.เตย /เตยหอม /ใบเตย ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่ เป็นไม้ยืนต้นพุ่มเล็ก ขึ้นเป็นกอ ใบเดี่ยวเรียงสลับเวียนเป็นเกลียวขึ้นไปจนถึงยอด ใบเป็นทางยาว ค่อนข้างแข็ง สีเขียวเป็นมัน ขอบใบเรียบ แต่ใบบางต้นอาจมีหนาม มีกลิ่นหอมของน้ำมันระเหย คล้ายกับกลิ่นดอกชมนาด ใช้ได้ทั้งใบสดและใบแห้ง นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย เช่น ปรุงแต่งอาหาร ขนม ให้มีกลิ่นหอม อร่อย มีสีสันน่ารับประทาน การดื่มน้ำใบเตยจะช่วยให้ดับกระหาย คลายร้อน ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย เป็นต้น