พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ขันหมาก	ขันฯหมฯากฯ	[ขันหมาก]	น๑.เซี่ยนหมาก; แอ๋บหมาก ก็ว่า น๒.เครื่องประกอบในพิธีแต่งงานหรือพิธีหมั้น มีหมากพลู สินสอดทองหมั้น วัตถุมงคล เป็นต้น
มะที	มัระฯที	[มัทรี]	น.มัทรี - พระนางมัทรี ใน มหาเวสสันดรชาดก (เป็นคำยกเว้น ซึ่งตามปกติ ระฯท ออกเสียง ทะละ เช่น ระฯท฿งฯ ออกเสียง ทะลง; ดู...คำในหมวด ท)
หน้าจ๊อกง้อก	ห้นฯาชัอฯกงัอฯก	[หน้าช็อกง็อก]	ว.หน้างอ; ดู...หน้าก๊อกง็อก
คนบ่าเอาถ่าน	ฅ฿นฯบ´าถ่านฯ	[ฅนบ่เอาถ่าน]	น.คนเหลาะแหละ หนักไม่เอาเบาไม่สู้ เกียจคร้านทำการงาน
จ๋มพิ่ว	จ฿มฯระฯพิ่วฯ,จ฿มฯภิ่วฯ	[จมพริ่ว,จมภิ่ว]	ก.จมหายไป,จมมิด,จมไปทุกส่วน
เป๋นดีขอย	เปนฯดีขอฯยฯ	[เปนดีขอย]	ว.น่าอิจฉา
บ่ดอกบ่ดาย	บดอฯกบดายฯ	[บ่ดอกบ่ดาย]	ว.เปล่า,ไม่มีผลอะไรเกิดขึ้น
แหมกำ(ม สะกด)	แหมฯคำฯ	[แหมคำ]	ว.อีกที,อีกครั้ง,อีกสักครั้ง เช่น ตี๋แหมกำ - ต่อยอีกที; แหมเตื้อ,แหมสั๋กกำ,แหมสั๋กเตื้อ ก็ว่า
ก่ำบี้ ออกเสียง ก่ำบี้	กําบี้	[ก่ำบี้]	น.แมลงปอ ถิ่นเหนือเรียก ''ก่ำบี้'' และยังมีชื่อเรียกตามท้องถิ่นต่างๆ อีก เช่น ก๋ำบี้ กะบี้ อี่บี้: แมลงปอ - ลักษณะโดยทั่วไป แบ่งเป็น 3 ส่วนเหมือนแมลงทั่วไป ได้แก่ ''ส่วนหัว'' หัวใหญ่ ตารวม ทำให้สามารถมองเห็นได้รอบตัว, ปากเป็นแบบกัดกิน: ''ส่วนอก'' ประกอบด้วยปีก 2 คู่ บางใส ขา 6 ขา: ''ส่วนท้อง'' มักยาวกว่าส่วนอื่นทำให้แมลงปอมีรูปร่างเรียวยาว เป็นปล้องๆ มี 10 ปล้อง มีระยางค์ที่ปลายท้องยาวแหลม มีหน้าที่ช่วยในการสืบพันธุ์: แมลงปอมีวงจรชีวิต 3 ช่วง คือ เป็นไข่ เป็นตัวโม่ง และโตเต็มวัย ไม่มีระยะดักแด้: แมลงปอเป็นสัตว์ที่ดุร้ายอันตรายสำหรับโลกของแมลง แต่ไม่มีพิษภัยใดๆ กับคน และยังเป็น ''ตัวห้ำ'' กินเหยื่อที่เป็นแมลงทุกชนิดที่อ่อนแอกว่า ช่วยกำจัดแมลงที่ชอบสร้างความรำคาญ หรือนำโรคมาสู่คนและสัตว์เลี้ยง เช่น ยุง ริ้น แมลงวัน แมลงหวี่ ฯลฯ จึงกล่าวได้ว่า ''แมลงปอเป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมแมลงศัตรูพืช โดยวิธีธรรมชาติหรือชีววิธี; ก๋ำบี้,กะบี้,อี่บี้ ก็ว่า
ไก๋	ไกลฯ	[ไกล]	ว.ไกล - ห..าง,ยืดยาว,นาน