พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
กนค฿นฯ[คน]ก.คน - ใช้มือหรือสิ่งอื่นกวนสิ่งที่นอนก้น หรือเกาะกันอยู่เป็นกลุ่มเป็นก้อนให้กระจายออก หรือให้เข้ากัน เช่น กนแก๋ง - คนแกง
วันเก้าก๋องวันฯเกั้ากอฯง[วันเก้ากอง]น.วันเก้ากอง - เป็นระบบวันที่ใช้ทำนายว่าวันไหนควรทำอะไร ควรงดเว้นอะไร ระบบวัน ''เก้ากอง'' มีทั้งหมด ๑๒ วัน ได้แก่ เก้ากอง รองพืน พืนดอก พืนดาย สูพัก รับได้ รับตาย ขว้ำได้ ไสเจ้า ไสเสีย ท้ายพ้าว ยีเพียง ในแต่ละวันมีคำทำนายที่แตกต่างกัน เช่น ''วันเก้ากอง'' ล้านนาออกเสียง ''เก้าก๋อง'' ทำนายว่า กระทำการใดๆ ที่เป็นมงคลดี แต่ไม่ควรเผาผีทำฌาปนกิจศพ มักจะพบว่ามีญาติสนิทมิตรสหายตายตามกันมา หากปรารถนาจะซื้อ วัว ควาย หมู หมา มาเลี้ยง ก็ควรเลือกให้ตรง ''วันพืนดาย'' เพราะท่านทำนายไว้ว่า ดีนักแล
พะอุ๋ปป๋ะคุตระฯพ³บบฯฯฅุต[พระอุปปฅุต]น.พระอุปคุต - ชื่อพระอรหันตขีณาสพ พุทธสาวกในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ประมาณ ๒๑๘ ปี หลังพุทธปรินิพพาน ท่านสำเร็จอภิญญาต่างๆจนสามารถแสดงอภินิหารได้ ท่านดำเนินชีวิตแบบมักน้อยสันโดษ เนรมิตก..ฏิแก้วขึ้นในท้องทะเลหลวง ลงไปประจำอยู่ที่นั่นตลอดเวลา เมื่อมีเหตุเภทภัยขึ้นในพระศาสนา หรือเมื่อมีพิธีกรรมใหญ่ๆ หรือมีผู้นิมนต์ ท่านก็จะขึ้นมาช่วยเหลือด้วยความเต็มใจเสมอ ชาวพุทธในล้านนาเคารพนับถือพระอุปคุตเป็นอย่างยิ่ง เชื่อว่าพระอุปคุตยังมีชีวิตอยู่ เมื่อมีงานใหญ่ๆ เช่นงานฉลองถาวรวัตถุ (ปอยหลวง) เป็นต้น มักจะนิมนต์ท่านขึ้นมาจากแม่น้ำ เพื่อช่วยคุ้มครองรักษาความสงบในงาน และถึงกับมีประเพณีตักบาตรพระอุปคุตใน "วันเปงปุ๊ด" ดู...เปงปุ๊ด
เจ้าอาวาสเจั้าอาวาฯสฯฯ[เจ้าอาวาส]น.เจ้าอาวาส ภาษาถิ่นล้านนาเรียก ''ตุ๊หลวง''; ดู...ตุ๊หลวง
ลอยฟ่อนลอฯยฯ[ลอยฟ่อน]ว.ลักษณะสิ่งของขนาดเล็กลอยกระจัดกระจาย เช่น กระทงลอยฟ่อน; ถ้าเป็นสิ่งของขนาดใหญ่และมีปริมาณมากเรียก ลอยฟุ่น หรือ ลอยฟุลอยฟุ่น เช่น ผั๋กต๋บลอยฟุ่น - ผักตบชวาลอยเป็นแพ, ไม้ธุงลอยฟุลอยฟุ่น - ไม้ซุงลอยฟ่อง
กิ๋โลกิโล[กิโล]น๑.ตาชั่ง - เครื่องชั่งทั้งชนิดคันชั่งแบบตาชั่งจีนและแบบจานที่มีหน้าปัทม์เป็นเข็มชี้ และเป็นตัวเลข; ต๋าจั้ง ก็ว่า; น๒.เรียกปลาดุกลำพัน ปลาดุกชนิดที่มีจุดประแนวตั้งบนลำตัว คล้ายจุดบนคันตาชั่งจีนว่า ป๋าดุ๋กกิ๋โล - ปลาดุกกิโล; น๓.กิโล (อ. kilo) คำประกอบ ข้างหน้าหน่วยมาตรา ชั่ง ตวง วัด แบบเมตริก มีความหมายว่า หนึ่งพัน(๑,๐๐๐) เช่น ๑ กิโลเมตร = ๑,๐๐๐ เมตร, ๑ กิโลกรัม = ๑,๐๐๐ กรัม, ๑ กิโลลิตร = ๑,๐๐๐ ลิตร,๑ กิโลวัตต์ = ๑,๐๐๐ วัตต์ เป็นต้น
ตวยทวฯยฯ[ทวย]ก.ตาม,ติดตาม,พร้อม,ด้วย; โตย ก็ว่า
หนานหยั๋วะหนฯานฯอยฯัวฯะ[หนานอฺยฺั๋วะ]น.เรียกผู้หญิงที่ทำตัวรู้ศาสนพิธี
เยฺว (ว สะกด)อยฯยฯว[เอฺยฺียว]สัน.หากว่า,แม้นว่า,อาจจะ, คงจะ, ผิว่า, ถ้า, หาก, บางที; เยียวว่า ก็ว่า
ถะหลูต๋าถๆลฯตำ[ถะหลูต๋า]ว.งดงาม,น่าดู

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่