พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ลากผาสาทลากฯระฯบาฯสาทฯ,-ผาสาทฯ[ลากปราสาท]ก.อาการที่ฝูงชนไปร่วมกันชักปราสาทหรือเมรุบรรจุศพ ซึ่งมักเป็นศพของพระเถระที่บรรจุไว้ในปราสาท หรือเมรุที่สร้างขึ้นบนฐานทำด้วยท่อนซุงหรือต้นมะพร้าวคู่ เพื่อการฌาปนกิจ ต่อมาหมายรวมเอาการช่วยกันชักศพของพระหรือเจ้านายที่ตั้งบนยานชนิดอื่นด้วย
หยัฺ๋๋กอยฯกฯ[อฺยฺัก]ก.หยัก - เฉือนหรือควั่นให้เป็นรอยคอด ว.คดๆ งอๆ
ขอเหล็๋กขํอฯเหัลฯก[ขอเหล็ก]น.ตะขอทำด้วยเหล็ก ปลายอีกด้านหนึ่งเป็นห่วงสำหรับคล้องกับไม้คานหาบสิ่งของ เช่นหาบน้ำ
เปิ๋กสาเปิกฯสา[เปิก็สา]ก.ปรึกษา,หารือ,ขอคำแนะนำ
หวานเข้าใหม่หวฯานฯเขั้าไห่มฯ[หวานเข้าใหม่]น.เตย /เตยหอม /ใบเตย ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่ เป็นไม้ยืนต้นพุ่มเล็ก ขึ้นเป็นกอ ใบเดี่ยวเรียงสลับเวียนเป็นเกลียวขึ้นไปจนถึงยอด ใบเป็นทางยาว ค่อนข้างแข็ง สีเขียวเป็นมัน ขอบใบเรียบ แต่ใบบางต้นอาจมีหนาม มีกลิ่นหอมของน้ำมันระเหย คล้ายกับกลิ่นดอกชมนาด ใช้ได้ทั้งใบสดและใบแห้ง นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย เช่น ปรุงแต่งอาหาร ขนม ให้มีกลิ่นหอม อร่อย มีสีสันน่ารับประทาน การดื่มน้ำใบเตยจะช่วยให้ดับกระหาย คลายร้อน ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย เป็นต้น
จอบจุ๋จอฯบจุ[จอบจุ]ก.หลอกให้คล้อยตาม,ยั่วให้มีอารมณ์ร่วม; จุ๋จอบ ก็ว่า
ใบเตยไบเทิยฯ[ใบเทิย]น.ใบเตย / เตย/ เตยหอม ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่; ดู...หวานเข้าใหม่
หม้อดอกหํ้มฯอฯดอฯก[หม้อดอก]น.ปูรณฆฏะ หรือลายหม้อดอก ที่ชาวล้านนาเรียกหม้อดอกนั้น เป็นลวดลายโบราณที่มีต้นกำเนิดมาจากประเทศอินเดีย จะเป็นลายคำปิดทอง ลายฉลุุตามวิหาร มีลักษณะเป็นภาพดอกไม้มีก้าน ๗ ก้าน ออกมาจากหม้อน้ำที่มีปากกว้าง และมีเถาไม้เลื้อยออกมาจากปากหม้อทั้งสองข้าง ต่อมาลายหม้อดอกมีพัฒนาการตกแต่ง มีลายกระหนกประกอบ เป็นหม้อน้ำที่ประกอบด้วยลายช่อดอกบัวก้านยาว ๗ ดอก ปักอยู่ในหม้อทรงสูง มีลายเครือเถาที่ทำใบเป็นกระหนกหัวม้วนโค้งปลายแหลมเลื้อยจากปากหม้อลงมา ประกอบอยู่ข้างหม้อทั้งสองด้าน ช่อดอกบัวที่ปักอยู่ตรงกลางหนึ่งดอกจะเป็นดอกบาน มีช่อดอกบัวตูมอยู่ข้างละสามดอก
..ดเดิ๋กตูดเดิ้กฯ[..ดเดิก็]น.กำหนดยามเท่ากับเวลา ๑๘.๐๐ น. - ๑๙.๓๐ น.
แตกแตกฯ[แตก]ก.แยกออกจากส่วนรวม

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่