| ออกเสียงล้านนา | อักษรล้านนา | เทียบอักษรไทย | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| ขันหมาก | ขันฯหมฯากฯ | [ขันหมาก] | น๑.เซี่ยนหมาก; แอ๋บหมาก ก็ว่า น๒.เครื่องประกอบในพิธีแต่งงานหรือพิธีหมั้น มีหมากพลู สินสอดทองหมั้น วัตถุมงคล เป็นต้น |
| มะที | มัระฯที | [มัทรี] | น.มัทรี - พระนางมัทรี ใน มหาเวสสันดรชาดก (เป็นคำยกเว้น ซึ่งตามปกติ ระฯท ออกเสียง ทะละ เช่น ระฯท฿งฯ ออกเสียง ทะลง; ดู...คำในหมวด ท) |
| หน้าจ๊อกง้อก | ห้นฯาชัอฯกงัอฯก | [หน้าช็อกง็อก] | ว.หน้างอ; ดู...หน้าก๊อกง็อก |
| คนบ่าเอาถ่าน | ฅ฿นฯบ´าถ่านฯ | [ฅนบ่เอาถ่าน] | น.คนเหลาะแหละ หนักไม่เอาเบาไม่สู้ เกียจคร้านทำการงาน |
| จ๋มพิ่ว | จ฿มฯระฯพิ่วฯ,จ฿มฯภิ่วฯ | [จมพริ่ว,จมภิ่ว] | ก.จมหายไป,จมมิด,จมไปทุกส่วน |
| เป๋นดีขอย | เปนฯดีขอฯยฯ | [เปนดีขอย] | ว.น่าอิจฉา |
| บ่ดอกบ่ดาย | บดอฯกบดายฯ | [บ่ดอกบ่ดาย] | ว.เปล่า,ไม่มีผลอะไรเกิดขึ้น |
| แหมกำ(ม สะกด) | แหมฯคำฯ | [แหมคำ] | ว.อีกที,อีกครั้ง,อีกสักครั้ง เช่น ตี๋แหมกำ - ต่อยอีกที; แหมเตื้อ,แหมสั๋กกำ,แหมสั๋กเตื้อ ก็ว่า |
| ก่ำบี้ ออกเสียง ก่ำบี้ | กําบี้ | [ก่ำบี้] | น.แมลงปอ ถิ่นเหนือเรียก ''ก่ำบี้'' และยังมีชื่อเรียกตามท้องถิ่นต่างๆ อีก เช่น ก๋ำบี้ กะบี้ อี่บี้: แมลงปอ - ลักษณะโดยทั่วไป แบ่งเป็น 3 ส่วนเหมือนแมลงทั่วไป ได้แก่ ''ส่วนหัว'' หัวใหญ่ ตารวม ทำให้สามารถมองเห็นได้รอบตัว, ปากเป็นแบบกัดกิน: ''ส่วนอก'' ประกอบด้วยปีก 2 คู่ บางใส ขา 6 ขา: ''ส่วนท้อง'' มักยาวกว่าส่วนอื่นทำให้แมลงปอมีรูปร่างเรียวยาว เป็นปล้องๆ มี 10 ปล้อง มีระยางค์ที่ปลายท้องยาวแหลม มีหน้าที่ช่วยในการสืบพันธุ์: แมลงปอมีวงจรชีวิต 3 ช่วง คือ เป็นไข่ เป็นตัวโม่ง และโตเต็มวัย ไม่มีระยะดักแด้: แมลงปอเป็นสัตว์ที่ดุร้ายอันตรายสำหรับโลกของแมลง แต่ไม่มีพิษภัยใดๆ กับคน และยังเป็น ''ตัวห้ำ'' กินเหยื่อที่เป็นแมลงทุกชนิดที่อ่อนแอกว่า ช่วยกำจัดแมลงที่ชอบสร้างความรำคาญ หรือนำโรคมาสู่คนและสัตว์เลี้ยง เช่น ยุง ริ้น แมลงวัน แมลงหวี่ ฯลฯ จึงกล่าวได้ว่า ''แมลงปอเป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมแมลงศัตรูพืช โดยวิธีธรรมชาติหรือชีววิธี; ก๋ำบี้,กะบี้,อี่บี้ ก็ว่า |
| ไก๋ | ไกลฯ | [ไกล] | ว.ไกล - ห..าง,ยืดยาว,นาน |