พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ลากผาสาท	ลากฯระฯบาฯสาทฯ,-ผาสาทฯ	[ลากปราสาท]	ก.อาการที่ฝูงชนไปร่วมกันชักปราสาทหรือเมรุบรรจุศพ ซึ่งมักเป็นศพของพระเถระที่บรรจุไว้ในปราสาท หรือเมรุที่สร้างขึ้นบนฐานทำด้วยท่อนซุงหรือต้นมะพร้าวคู่ เพื่อการฌาปนกิจ ต่อมาหมายรวมเอาการช่วยกันชักศพของพระหรือเจ้านายที่ตั้งบนยานชนิดอื่นด้วย
หยัฺ๋๋ก	อยฯกฯ	[อฺยฺัก]	ก.หยัก - เฉือนหรือควั่นให้เป็นรอยคอด ว.คดๆ งอๆ
ขอเหล็๋ก	ขํอฯเหัลฯก	[ขอเหล็ก]	น.ตะขอทำด้วยเหล็ก ปลายอีกด้านหนึ่งเป็นห่วงสำหรับคล้องกับไม้คานหาบสิ่งของ เช่นหาบน้ำ
เปิ๋กสา	เปิกฯสา	[เปิก็สา]	ก.ปรึกษา,หารือ,ขอคำแนะนำ
หวานเข้าใหม่	หวฯานฯเขั้าไห่มฯ	[หวานเข้าใหม่]	น.เตย /เตยหอม /ใบเตย ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่ เป็นไม้ยืนต้นพุ่มเล็ก ขึ้นเป็นกอ ใบเดี่ยวเรียงสลับเวียนเป็นเกลียวขึ้นไปจนถึงยอด ใบเป็นทางยาว ค่อนข้างแข็ง สีเขียวเป็นมัน ขอบใบเรียบ แต่ใบบางต้นอาจมีหนาม มีกลิ่นหอมของน้ำมันระเหย คล้ายกับกลิ่นดอกชมนาด ใช้ได้ทั้งใบสดและใบแห้ง นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย เช่น ปรุงแต่งอาหาร ขนม ให้มีกลิ่นหอม อร่อย มีสีสันน่ารับประทาน การดื่มน้ำใบเตยจะช่วยให้ดับกระหาย คลายร้อน ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย เป็นต้น
จอบจุ๋	จอฯบจุ	[จอบจุ]	ก.หลอกให้คล้อยตาม,ยั่วให้มีอารมณ์ร่วม; จุ๋จอบ ก็ว่า
ใบเตย	ไบเทิยฯ	[ใบเทิย]	น.ใบเตย / เตย/ เตยหอม ภาษาไทยถิ่นเหนือ (คำเมือง) เรียกหวานเข้าใหม่; ดู...หวานเข้าใหม่
หม้อดอก	หํ้มฯอฯดอฯก	[หม้อดอก]	น.ปูรณฆฏะ หรือลายหม้อดอก ที่ชาวล้านนาเรียกหม้อดอกนั้น เป็นลวดลายโบราณที่มีต้นกำเนิดมาจากประเทศอินเดีย จะเป็นลายคำปิดทอง ลายฉลุุตามวิหาร มีลักษณะเป็นภาพดอกไม้มีก้าน ๗ ก้าน ออกมาจากหม้อน้ำที่มีปากกว้าง และมีเถาไม้เลื้อยออกมาจากปากหม้อทั้งสองข้าง ต่อมาลายหม้อดอกมีพัฒนาการตกแต่ง มีลายกระหนกประกอบ เป็นหม้อน้ำที่ประกอบด้วยลายช่อดอกบัวก้านยาว ๗ ดอก ปักอยู่ในหม้อทรงสูง มีลายเครือเถาที่ทำใบเป็นกระหนกหัวม้วนโค้งปลายแหลมเลื้อยจากปากหม้อลงมา ประกอบอยู่ข้างหม้อทั้งสองด้าน ช่อดอกบัวที่ปักอยู่ตรงกลางหนึ่งดอกจะเป็นดอกบาน มีช่อดอกบัวตูมอยู่ข้างละสามดอก
..ดเดิ๋ก	ตูดเดิ้กฯ	[..ดเดิก็]	น.กำหนดยามเท่ากับเวลา ๑๘.๐๐ น. - ๑๙.๓๐ น.
แตก	แตกฯ	[แตก]	ก.แยกออกจากส่วนรวม