พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ผั๋กต๋บผักฯต฿ปฯ[ผักตบ]น.ผักตบ ภาษาถิ่นเหนือเรียก ''ผั๋กต๋บ'': ผักตบ หรือ ผั๋กต๋บ - ชื่อไม้น้ำมี 2 ชนิด คือ ผักตบไทย และ ผักตบชวา; ผักตบไทย ขึ้นตามท้องนา ดอกสีน้ำเงิน ออกเป็นช่อจุกกลม ตรงบริเวณใกล้แผ่นใบ ใบรูปหัวใจเรียวแหลม ยอดอ่อนและดอกใช้เป็นผัก และผักตบชวา (ถิ่นเหนือเรียก บัวลอย) ขนาดใหญ่กว่าผักตบไทย เป็นพืชน้ำอายุหลายฤดู ขึ้นตามลำน้ำทั่วไป ดอกสีม่วงอ่อน ออกเป็นช่อที่ปลายยอด ใบกว้างใหญ่ รูปร่างค่อนข้างกลม แพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นวัชพืชที่ร้ายแรงในแหล่งน้ำทั่วไป ลำต้นใช้ทำเครื่องจักสาน
บ่าต้อหวายบ่าฯตํอฯหวฯายฯ[บ่าต้อหวาย]น.ตะกร้อที่ทำด้วยหวาย
พานภานฯ[ภาน]น.พาน - ภาชนะมีเชิงประเภทหนึ่ง มีหลายชนิด หลายรูปทรง เช่น พานดอกไม้ พานแว่นฟ้า เป็นต้น
ยามยากยามฯยากฯ[ยามยาก]ดู...ยามตุ๊กข์
สุนสานอุนอานสุรสานฯอุรอานฯ[สุนสานอุนอาน]ว.ชุลมุนวุ่นวาย,สับสน; สูนสานอูนอาน,สุนอ๊ะสุนอาน,สูนอ้านสูนอาน ก็ว่า
นกแสกน฿กฯแสกฯ[นกแสก]น.นกแสก/นกเค้าหน้าลิง/นกแฝก - ตระก..ลเดียวกันกับนกฮูก นกเค้า ตาโต ตัวลาย หัวใหญ่ กลางวันหลบพักผ่อนตามต้นไม้ กลางคืนออกหากิน คนรุ่นเก่าเมื่อได้ยินนกแสกร้องจะรู้สึกไม่ค่อยดี เพราะมองว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งความตาย มีความเชื่อว่าหากนกแสกไปเกาะหลังคาบ้านไหนจะมีผีปอบ "ผีก๋ะ" เข้ามาสิงคนที่อยู่ที่อยู่ในบ้านนั้น ชาวบ้านจึงมักเรียกว่า "นกเก๊าผีก๋ะ"
ขอบ๋ก ขํอฯบ฿กฯ[ขอบก]น๑.จอบ - เครื่องมือสำหรับขุดดิน พรวนดิน หรือ ถากหญ้า เป็นต้น ทำด้วยเหล็ก หน้าแบน มีคม ด้ามยาวกลม ขนาดพอถือได้สะดวก ขอจ๊ก,ขอเจา ก็ว่า น๑.เรียกฟันคู่บนที่ใหญ่กว่าปกติ ลักษณะคล้ายจอบว่า เขี้ยวขอบ๋ก
หลาบแป้หลาบแป็๋ดหลฯาปฯแป้หลฯาปฯแปัดฯ[หลาบแป้หลาบแป็ด]ก.เข็ดจนตาย,เข็ดจริงๆ,ขยาดกลัว,หลาบจำ,ไม่กล้าทำอีกต่อไป; หลาบแป๋ด ก็ว่า.
แมงเวาแมงฯเวัาฯ[แมงเวา]น.แมงป่องช้าง ถิ่นเหนือเรียก ''แมงเวา'' - มีลักษณะเด่นคือ ลำตัวใหญ่ สีเข้ม เช่นสีน้ำตาลเข้ม หรือสีดำ ก้ามใหญ่ดูน่าเกรงขาม ลำตัวเรียว มีขา ๔ คู่ ส่วนหัวและอกอยู่รวมกัน มีตาบนหัว ๑ คู่ และตาข้างอีก ๓ คู่ ส่วนสุดท้ายคือหางเรียวยาวเป็นปล้อง ๕ ปล้อง ปล้องสุดท้ายบรรจุต่อมพิษ มีเข็มที่ใช้ต่อยคือ ''เหล็กใน'' สำหรับฉีดพิษเพื่อล่าเหยื่อและปองกันตัว แมงป่องช้างเป็นสัตว์ดุ กินสัตว์ตัวเล็กๆ เช่น แมงมุม บึ้ง กิ้งกือ หนอน และแมลงอื่นๆ รวมถึงกินพวกเดียวกันเองด้วย แมงป่องช้างตัวเมียจะกินตัวผู้หลังผสมพันธุ์เสร็จ
เลาะน้ำเหมืองโลอฯะนาฯเหิมฯอฯง[เลาะน้ำเหมือง]ก.ดินเลียบไปตามลำเหมือง

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่