พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ต๋ายก๋มตายฯก฿ลฯม[ตายกลม]ก.ตายทั้งกลม - ตายขณะคลอดลูกๆยังอยู่ในท้อง(ตายทั้งแม่และลูก); ต๋ายขำ ก็ว่า. คนล้านนาสมัยก่อน เมื่อมีคนตายทั้งกลม จะรีบนำศพไปฝังหรือเผาที่ป่าช้าโดยเร็วก่อนที่จะฝังหรือเผาจะต้องแหวกท้องแม่เอาศพลูกออกก่อน เชื่อกันว่าหากไม่เอาศพเด็กออก หากหญิงคนนั้นเกิดมาในชาติหน้า จะตั้งครรภ์ขึ้นมาเองโดยที่ยังไม่มีเพศสัมพันธ์กับชาย
ใจ๋หิ้นไจหิ้นฯ[ใจหิ้น]ว.โกรธง่าย,ขี้โมโห,ฉุนเฉียว,หงุดหงิด,หมดความอดทน.
สาวน้ำถุ้งสาวฯนาฯถุ้ง[สาวน้ำถุ้ง]ก.ดึงเชือกที่ผูกภาชนะตักน้ำขึ้นจากบ่อ
ห้างดาห้างฯดา[ห้างดา]ก.จัดเตรียม,เตรียมงาน; แต่งดา ก็ว่า
มืดหน้ามืดต๋าดฯมืดฯห้นฯามืดฯตา[มืดหน้ามืดตา]ดู...มืดหน้า
มดหมอม฿ดฯหมฯอฯ[มดหมอ]น.หมอพื้นบ้านล้านนา (หมอเมือง) ที่ทำการรักษาโรคด้วยวิธีการทางไสยศาสตร์ วิธีการทรงเจ้าเข้าผี และวิธีการใช้ยาสมุนไพรไปพร้อมๆ กัน
ไม้เข้าหลามไม้เขั้าหลฯา[ไม้เข้าหลาม]น.ไม้ไผ่ชนิดหนึ่ง คล้าย "ไม้เฮี้ย" เนื้อไม้บาง ปล้องยาว เยื่อสีขาวเหนียว น้ำหนักเบา นิยมใช้เป็นกระบอกข้าวหลาม
แอ่วกาดแอ่วลีแอ่วฯกาดฯแอ่วฯลี[แอ่วกาดแอ่วลี]ดู...แอ่วกาด
ถงถ฿งฯ[ถง]ถุง/กระเป๋า/ย่าม; น๑.ถุง - เครื่องใช้สำหรับใส่สิ่งของ ก้นปิด ปากเปิด เรียกชื่อตามวัสดุที่ทำ เช่น ถุงกระดาษ ถุงผ้า ถุงหนัง เป็นต้น; น๒.เครื่องแต่งกายสำหรับสวมมือ สวมเท้า ได้แก่ ถงมือ(ถุงมือ), ถงตี๋น(ถุงเท้า); น๓.กระเป๋า - สิ่งที่เย็บติด ด้านนอก/ด้านในเสื้อ กางเกง สำหรับใส่สิ่งของ คือ ถงเสื้อ(กระเป๋าเสื้อ),ถงเตี่ยว(กระเป๋ากางเกง); น๔.ย่าม - เครื่องใช้สำหรับใส่สิ่งของ ของพระภิกษุสามเณร เรียก ถงย่าม(ถุงย่าม); ก.หมกมุ่นกับสิ่งไม่ดี เช่น ถงเหล้า; โถง ก็ว่า.
ปอก้ายพํอฯค่าฯยฯ[พอค่าย]ว.เบื่อหน่าย,เอือมระอา,เหนื่อยหน่ายหรือไม่อยาก เช่น ก้ายล่ำ-เบื่อสุดๆ,กิ๋นปอก้าย-กินบ่อยๆ จนไม่อยากกิน

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่