พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
โขงพะเจ้าโข฿งฯระฯพเจั้า[โขงพระเจ้า]น.ชื่อของสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนาที่สร้างขึ้นเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญของวัด ลักษณะคล้ายวิมานหรือบุษบกมีโถงภายในสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูป โขงพะเจ้าอยู่ในวิหารเท่านั้น มีทั่วไปในวัดภาคเหนือ
ซอยจั๋กไคซอฯยฯจักฯไฅ[ซอยจักไฅ]ก.หั่นตะไคร้ ให้เป็นแว่นเล็กๆ บางๆ
ซะ ซซซซ (ซะ) เป็นอักษรต่ำ เทียบตัว ซ ใช้เป็นพยัญชนะต้นเพียงอย่างเดียวเท่านั้น
ไพคาไพฅา[ไพฅา]ก.อาการที่นำหญ้าคามากรอง หรือ ถัก ล้านนาว่า ''ไพ'' ให้เป็นตับ เพื่อใช้ม..หลังคา วัสดุที่จำเป็นมี ''ไม้ดูกก้าน'' ทำด้วยไม้ไผ่ผ่าซีกเป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาดประมาณ ๑.๕ ซ.ม. ยาว ๑.๒-๑.๕ เมตร ใช้เป็นโครงยึดหญ้าคาผูกด้วยตอก, ''ตอก'' ไม้ไผ่จักเป็นเส้นบางๆ ยาว ๐.๕-๑.๐ เมตร ใช้มัดหญ้าคาให้ยึดติดกับไม้ดูกก้าน นิยมใช้ไม้ไผ่บงทำตอก เพราะเหนียว ยืดหยุ่น ไม่กรอบ ไม่หักง่าย และมีช่วงตอกยาว, ''หญ้าคา'' ที่แห้งและสางแล้ว นำไปแช่น้ำให้ชุ่ม เพื่อเพิ่มความเหนียว ไม่หักง่ายเวลาพับในขณะที่ไพคา: วิธีไพคา - นำไม้ดูกก้านวางยาวตรงไปข้างหน้า วางตอกบนไม้ดูกก้าน พับกึ่งกลางตอกแล้วนำหญ้าคาวางทับบนตอก จากนั้นพับหญ้คาในจุดกึ่งกลาง ใช้ตอกลอดไม้ดูกก้านแล้วสอดขึ้น ทำในลักษณะนี้ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งหมดความยาวของไม้ดูกก้าน จะได้คา ๑ ไพ หรือ ๑ ตับ
บาบข๋บหัวกิ๋นหัวบาฯปฯข฿ปฯห฿วฯกินฯห฿วฯ[บาปขบหัวกินหัว]ดู...บาบข๋บหัว
แก่ฝายแก่ฝายฯ[แก่ฝาย]น.ผู้กำกับดูแลรักษาฝาย มีหน้าที่เป็นผู้นำในการรักษาฝาย กำหนดเกณฑ์ให้ชาวบ้านทำหลักฝาย นัดหมายวันเวลาในการซ่อมแซมเหมืองฝายในแต่ละปี ตลอดเป็นเจ้าพิธีในการเลี้ยงผีฝายด้วย. เรียกผู้ช่วยแก่ฝายว่า ล่ามฝาย
ขายม่วนขายฯม่วฯร[ขายม่วน]ก.ขายดี,มีผู้ซื้อของมาก
นงน฿งฯ[นง]น.นาง,สตรี,สาว
ปื๊นตะล่างพื้นฯตล่างฯ[พื้นตะล่าง]ดู...ปื๊นกะล่าง
สู้ฮ้ายสู้ร้ายฯ[สู้ร้าย]ก.พอใจที่จะถูกทำร้าย,ไม่รักดี

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่