พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
เยียเยยฯ[เยีย]น.ยุ้ง/ฉาง - สิ่งปลูกสร้างสำเก็บข้าวเปลือกหรือเมล็ดธัญพืช เช่นเมล็ดข้าวโพด เป็นต้น มักสร้างเป็นรูปสี่เหลี่ยมฝาทึบ มีหลังคากันแดดฝน; หลองเข้า ก็ว่า
ก๋ำนัน กำนันฯ[กำนัน]น.ตำแหน่งผู้ปกครองในระดับตำบล; แฅว่น,ป้อแฅว่น ก็ว่า
วกว฿กฯ[วก]ก.ดักหน้า,สกัด,ล้อม,เลี้ยว,เลี้ยวกลับ
ว้องหูว้อฯงหู[ว้องหู]น.เครื่องประดับหู ชนิดเป็นห่วง มีก้านสอดเข้ารูหูซึ่งเจาะไว้ที่ติ่งหู
กล้วยครั่ง ออกเสียง ก้วย คั่งก้ลฯวฯยระฯคั่งฯ[กล้วยครั่ง]น.กล้วยหักมุก - ภาษาถิ่นเหนือหรือคำเมือง เรียก ''ก้วยคั่ง''; เหตุที่ชาวล้านนาเรียก ''กล้วยหักมุก'' ว่า ''ก้วยคั่ง'' เพราะสีเปลือกของกล้วยหักมุกสุกเป็นสีเหลืองปนน้ำตาลเข้มคล้ายสีของครั่งหรือขี้ครั่ง; ดู...ก้วยคั่ง
แก้มบ่องแก้มฯบ่อฯง[แก้มบ่อง]น.ลักยิ้ม,แก้มบุ๋ม
ฮักแต๊รักฯแท้[รักแท้]ว.รักแท้,รักจริง,รักจริงยิ่งนัก,รักจริงแน่นอน.
ตืกเต๋าตืกฯเตัา[ตืกเตา]ดู...แมงแสนตี๋น
ฮ้องขวัญควายร้อฯงขัวฯรฅวฯายฯ[ร้องขวัรฅวาย]ก.สู่ขวัญควาย,เรียกขวัญควาย ภาษาถิ่นล้านนา ว่า ''ฮ้องขวัญควาย''; ชาวนาจะทำพิธี สู่ขวัญควาย หรือ ฮ้องขวัญควาย หลังจากเสร็จฤดูการทำนา คนได้ใช้แรงงาน ''ควาย'' ในการไถ คราด เพื่อหว่าน เพาะปลูกข้าว ในขณะที่คนกำลังไถคราดอยู่นั้น บางทีได้ดุด่า เฆี่ยนตีควายซึ่งทำไม่ได้ดั่งใจ ทั้งที่กำลังมีแอกต่างคออยู่หนักแสนหนัก เหนื่อยแสนเหนื่อย ควายเป็นสัตว์ที่มีบุญคุณ ผูกพันกับคนมานาน ไม่มีส่วนได้รับผลประโยชน์อันใด ชาวนาจึงมีการหาวิธีที่จะตอบแทนบุญคุณของควายขึ้นด้วยการ ''สู่ขวัญควาย หรือ ฮ้องขวัญควาย'' เป็นการแสดงการขอบคุณ ขออโหสิกรรม (ขอสูมา) ตลอดถึงการอวยพรให้ควายมีสุขภาพแข็งแรง มีลูกดก ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บมาเยือน
ฮ่องเลิ้กร่อฯงเลิ้กฯ[ร่องเลิ้ก]น.ร่องลึก

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่