พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ผีตือผีทื[ผีทือ]ดู...ผีก..๋ม
เสียงกั๋ดสยฯงกัดฯ[เสียงกัด]ว.น้ำเสียงที่เย็นยะเยือก,เสียงที่โหยหวล เสียงกั๋ดเสียงเยน ก็ว่า
สวยหมากสวยปูสวฯยฯหมฯากฯสวฯยฯพลฯ[สวยหมากสวยพลู]น.กรวยบรรจุหมากพลูใช้เป็นเครื่องประกอบแสดงความเคารพ อย่างที่ใช้ดำหัวผู้อาวุโส หรือใช้ในพิธีกรรมใดๆ ที่ถูกต้องตามพิธีแต่ไม่หรูหรา เช่นการบวช เป็นต้น
ควันไฟไผห่อบ่ก..้มฅัวฯรไฟไผหํอฯบํกุ้ม[ฅวันไฟไผห่อบ่ก..้ม]สำ.ควันไฟใครห่อก็ไม่มิด - สำนวนคำโบราณล้านนา (กำบ่าเก่า) ว่า ''ควันไฟไผห่อบ่ก..้ม''; - เป็นสุภาษิตใช้เปรียบเทียบเรื่องราวต่างๆที่เกิดขึ้น แม้พยายามปกปิดไว้ก็ยากที่จะทำได้ ในที่สุดเรื่องราวความลับเหล่านั้นย่อมถูกเปิดเผยออกมา เป็นการสอนให้ทราบว่า บรรดาความลับต่างๆ ไม่สามารถปิดบังได้ ไม่วันใดก็วันหนึ่งเรื่องราวหรือความลับนั้น ย่อมถูกเปิดเผยออกมาแน่นอน ดังพุทธภาษิตว่า ''นัตถิ โลเก ระโห นามะ'' แปลว่า ''ชื่อว่าความลับไม่มีในโลก'' การทำความชั่ว หรือความดี หรือความไม่ดีไม่ชั่ว จะปกปิดไม่ได้ คนทำความชั่วคิดเอาว่าไม่มีใครรู้ แต่หารู้ไม่ว่า ผู้รู้ ผู้เห็นนั้นมีอยู่ ผู้รู้คนแรกคือจิตของตน เมื่อรู้แล้วก็ฝังไว้ในจิต เมื่อไปที่ไหนก็ตามจิตของตนก็รู้ตลอดเวลาว่า ตนทำอไร และวันหนึ่งความลับก็เปิดเผยตัวตนออกมาเอง (ผลของความลับ ถ้าความลับชั่วผลก็ออกมาชั่ว ความลับดีผลก็ออกมาดี)
จ่าวจ่าวฯ[จ่าว]น.เรียกวิธีนำเอาแกงหรืออาหารลงผัดน้ำมันกระเทียมเจียวที่กำลังร้อนอย่างรวดเร็ว คนให้ทั่วแล้วยกขึ้นทันทีเป็นการชูรสอาหาร และมีกลิ่นหอมชวนรับประทาน; โซ้,สฺว้า ก็ว่า เช่นจ่าวผักจอ,โซ้ผักจอ
ไพคาไพฅา[ไพฅา]ก.อาการที่นำหญ้าคามากรอง หรือ ถัก ล้านนาว่า ''ไพ'' ให้เป็นตับ เพื่อใช้ม..หลังคา วัสดุที่จำเป็นมี ''ไม้ดูกก้าน'' ทำด้วยไม้ไผ่ผ่าซีกเป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาดประมาณ ๑.๕ ซ.ม. ยาว ๑.๒-๑.๕ เมตร ใช้เป็นโครงยึดหญ้าคาผูกด้วยตอก, ''ตอก'' ไม้ไผ่จักเป็นเส้นบางๆ ยาว ๐.๕-๑.๐ เมตร ใช้มัดหญ้าคาให้ยึดติดกับไม้ดูกก้าน นิยมใช้ไม้ไผ่บงทำตอก เพราะเหนียว ยืดหยุ่น ไม่กรอบ ไม่หักง่าย และมีช่วงตอกยาว, ''หญ้าคา'' ที่แห้งและสางแล้ว นำไปแช่น้ำให้ชุ่ม เพื่อเพิ่มความเหนียว ไม่หักง่ายเวลาพับในขณะที่ไพคา: วิธีไพคา - นำไม้ดูกก้านวางยาวตรงไปข้างหน้า วางตอกบนไม้ดูกก้าน พับกึ่งกลางตอกแล้วนำหญ้าคาวางทับบนตอก จากนั้นพับหญ้คาในจุดกึ่งกลาง ใช้ตอกลอดไม้ดูกก้านแล้วสอดขึ้น ทำในลักษณะนี้ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งหมดความยาวของไม้ดูกก้าน จะได้คา ๑ ไพ หรือ ๑ ตับ
เหยือกน้ำเอยฯอฯกนาฯ[เอฺยฺือกน้ำ]น.ภาชนะใส่น้ำ
จี้จี้[จี้]น.เรียกปลาหลดว่า ป๋าจี้ ก๑.ใช้อาวุธขู่เข็ญบังคับให้ทำตาม ก๒.ต่อย (ใช้กับสัตว์ที่มีเหล็กไน อย่าง ผึ้ง ต่อ แตน แมงป่อง); เผิ้งจี้- ผึ้งต่อย, ต่อจี้ - ต่อต่อย
ผากผากฯ[ผาก]น๑.ส่วนของหน้าเหนือคิ้วขึ้นไป เรียก หน้าผาก น๒.ฝ่าย,ซีก,ด้าน: ต๋ายผาก-ตายซีก คืออ้มพาต
ตั๊ดตี้ทัดฯที่[ทัดที่]ว.ตรงที่, ณ ที่

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่