พจนานุกรมภาษา ล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนา	อักษรล้านนา	เทียบอักษรไทย	ความหมาย
ผีตือ	ผีทื	[ผีทือ]	ดู...ผีก..๋ม
เสียงกั๋ด	สยฯงกัดฯ	[เสียงกัด]	ว.น้ำเสียงที่เย็นยะเยือก,เสียงที่โหยหวล เสียงกั๋ดเสียงเยน ก็ว่า
สวยหมากสวยปู	สวฯยฯหมฯากฯสวฯยฯพลฯ	[สวยหมากสวยพลู]	น.กรวยบรรจุหมากพลูใช้เป็นเครื่องประกอบแสดงความเคารพ อย่างที่ใช้ดำหัวผู้อาวุโส หรือใช้ในพิธีกรรมใดๆ ที่ถูกต้องตามพิธีแต่ไม่หรูหรา เช่นการบวช เป็นต้น
ควันไฟไผห่อบ่ก..้ม	ฅัวฯรไฟไผหํอฯบํกุ้ม	[ฅวันไฟไผห่อบ่ก..้ม]	สำ.ควันไฟใครห่อก็ไม่มิด - สำนวนคำโบราณล้านนา (กำบ่าเก่า) ว่า ''ควันไฟไผห่อบ่ก..้ม''; - เป็นสุภาษิตใช้เปรียบเทียบเรื่องราวต่างๆที่เกิดขึ้น แม้พยายามปกปิดไว้ก็ยากที่จะทำได้ ในที่สุดเรื่องราวความลับเหล่านั้นย่อมถูกเปิดเผยออกมา เป็นการสอนให้ทราบว่า บรรดาความลับต่างๆ ไม่สามารถปิดบังได้ ไม่วันใดก็วันหนึ่งเรื่องราวหรือความลับนั้น ย่อมถูกเปิดเผยออกมาแน่นอน ดังพุทธภาษิตว่า ''นัตถิ โลเก ระโห นามะ'' แปลว่า ''ชื่อว่าความลับไม่มีในโลก'' การทำความชั่ว หรือความดี หรือความไม่ดีไม่ชั่ว จะปกปิดไม่ได้ คนทำความชั่วคิดเอาว่าไม่มีใครรู้ แต่หารู้ไม่ว่า ผู้รู้ ผู้เห็นนั้นมีอยู่ ผู้รู้คนแรกคือจิตของตน เมื่อรู้แล้วก็ฝังไว้ในจิต เมื่อไปที่ไหนก็ตามจิตของตนก็รู้ตลอดเวลาว่า ตนทำอไร และวันหนึ่งความลับก็เปิดเผยตัวตนออกมาเอง (ผลของความลับ ถ้าความลับชั่วผลก็ออกมาชั่ว ความลับดีผลก็ออกมาดี)
จ่าว	จ่าวฯ	[จ่าว]	น.เรียกวิธีนำเอาแกงหรืออาหารลงผัดน้ำมันกระเทียมเจียวที่กำลังร้อนอย่างรวดเร็ว คนให้ทั่วแล้วยกขึ้นทันทีเป็นการชูรสอาหาร และมีกลิ่นหอมชวนรับประทาน; โซ้,สฺว้า ก็ว่า เช่นจ่าวผักจอ,โซ้ผักจอ
ไพคา	ไพฅา	[ไพฅา]	ก.อาการที่นำหญ้าคามากรอง หรือ ถัก ล้านนาว่า ''ไพ'' ให้เป็นตับ เพื่อใช้ม..หลังคา วัสดุที่จำเป็นมี ''ไม้ดูกก้าน'' ทำด้วยไม้ไผ่ผ่าซีกเป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาดประมาณ ๑.๕ ซ.ม. ยาว ๑.๒-๑.๕ เมตร ใช้เป็นโครงยึดหญ้าคาผูกด้วยตอก, ''ตอก'' ไม้ไผ่จักเป็นเส้นบางๆ ยาว ๐.๕-๑.๐ เมตร ใช้มัดหญ้าคาให้ยึดติดกับไม้ดูกก้าน นิยมใช้ไม้ไผ่บงทำตอก เพราะเหนียว ยืดหยุ่น ไม่กรอบ ไม่หักง่าย และมีช่วงตอกยาว, ''หญ้าคา'' ที่แห้งและสางแล้ว นำไปแช่น้ำให้ชุ่ม เพื่อเพิ่มความเหนียว ไม่หักง่ายเวลาพับในขณะที่ไพคา: วิธีไพคา - นำไม้ดูกก้านวางยาวตรงไปข้างหน้า วางตอกบนไม้ดูกก้าน พับกึ่งกลางตอกแล้วนำหญ้าคาวางทับบนตอก จากนั้นพับหญ้คาในจุดกึ่งกลาง ใช้ตอกลอดไม้ดูกก้านแล้วสอดขึ้น ทำในลักษณะนี้ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งหมดความยาวของไม้ดูกก้าน จะได้คา ๑ ไพ หรือ ๑ ตับ
เหยือกน้ำ	เอยฯอฯกนาฯ	[เอฺยฺือกน้ำ]	น.ภาชนะใส่น้ำ
จี้	จี้	[จี้]	น.เรียกปลาหลดว่า ป๋าจี้ ก๑.ใช้อาวุธขู่เข็ญบังคับให้ทำตาม ก๒.ต่อย (ใช้กับสัตว์ที่มีเหล็กไน อย่าง ผึ้ง ต่อ แตน แมงป่อง); เผิ้งจี้- ผึ้งต่อย, ต่อจี้ - ต่อต่อย
ผาก	ผากฯ	[ผาก]	น๑.ส่วนของหน้าเหนือคิ้วขึ้นไป เรียก หน้าผาก น๒.ฝ่าย,ซีก,ด้าน: ต๋ายผาก-ตายซีก คืออ้มพาต
ตั๊ดตี้	ทัดฯที่	[ทัดที่]	ว.ตรงที่, ณ ที่