| ออกเสียงล้านนา | อักษรล้านนา | เทียบอักษรไทย | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| เลี้ยงผี | ล้ยฯงผี | [เลี้ยงผี] | ก.สังเวยผี - อาการที่นำเอาอาหาร สุรา และเครื่องสังเวยไปให้แก่ผี เพื่อขอให้ช่วยบันดาลให้พ้นภัยหรือให้ได้โชค หรือทดแทนคุณตามที่ได้บนบานศาลกล่าวไว้ |
| ถุ่ย | ถุ่ | [ถุ่ย] | ก.เกลี่ย - กระจายให้เสมอกัน มักใช้กับการเตรียมดินหรือเกลี่ยดินให้เสมอกัน |
| ข่วงปะตู๋ต้าแป | ข่วฯงระฯบตูท่าฯแพ | [ข่วงประตูท่าแพ] | น.ลานประตูท่าแพ |
| ฮ้ายตี๋นคันมือ | ร้ายฯตีนฯฅันฯมื | [ร้ายต..นฅันมือ] | ก.มือซน,มือบอน,มืออยู่ไม่สุข |
| หมวด | หมฯวฯฯด | [หมวด] | น.กลุ่ม,ขมวด,จุก,ปม,ปุ่ม,พวก,หมู่ ก.ขมวด - ขอดให้แน่นเป็นปม,มุ่นอย่างมุ่นมวยผม,บิดม้วนเป็นกระจุกหรือปม |
| แก๋งกะด้าง | แกงฯระฯกด้างฯ | [แกงกระด้าง] | น.แกงที่ได้จากการต้มเนื้อหมู เครื่องในหมู หูหมู ให้เปื่อย ทิ้งไว้ในที่เย็นเช่นในตู้เย็น หรืออากาศในหน้าหนาว เพื่อให้น้ำแกงเป็นวุ้น โรยด้วยใบผักชี; แก๋งเกิ้ม ก็ว่า |
| มีกำกึ๊ด | มีคำฯคึดฯ | [มีคำคึด] | น.มีความคิด,เข้าใจคิดอ่าน; ฮู้กึ๊ด ก็ว่า |
| แหก | แหกฯ | [แหก] | น.เรียก ไม้ งาช้าง เป็นต้น ที่ทำเป็นมีดขนาดเล็กลงคาถาอาคมเพื่อใช้ในการปราบผี หรือรักษาโรคว่ามีดแหก; ก๑.ตัดแล่ง,แถก,แยกออก,ถ่างออก เช่น แหกต๋อง ใช้มีดแล่งใบตองออกจากก้าน ก๒.อาการที่หมอเมืองใช้มีดหมอที่ ทำด้วยงาช้าง เขี้ยวเสือ เป็นต้น มาเสกคาถาอาคมแล้วไปขูด ขีด ถู หรือลูบตาม ส่วนของร่าง กายบริเวณที่เจ็บปวดซ้ำกันหลายๆ ครั้ง สลับกับการเสกคาถากำกับ; แฮก ก็ว่า |
| แมงมัน | แมงฯมันฯ | [แมงมัน] | น.แมลงจำพวกมด ทำรังเป็นโพรงอยู่ใต้ดิน จะออกจากรังมาในราวเดือนพฤษภาคม เพราะว่าฝนตก ดินเปียก เพื่อผสมพันธุ์ ในรังมีแมงมัน ๓ ประเภท ได้แก่ ๑.แม่แมงมัน คล้ายมดคันตัวเล็กๆ สีเหลืองออกส้ม ยาวประมาณ ๒ ม.ม. กัดเจ็บและคันมาก ๒.แมงมันตัวเมีย สีแดงคล้ำ ตัวโต มีปีก ตัวยาวประมาณ ๒.๕-๓.๐ ซ.ม.เรียก แมงมันแม่ หรือ แมงมันก่ำ กินได้ รสมันอร่อย ๓.แมงมันตัวผู้ สีเหลือง มีปีก ตัว เล็กกว่าแมงมันตัวเมีย เรียก แมงมันปู๊ หรือ แมงมันคา ไม่นิยมรับประทาน เพราะมีรสขม |
| เบ่งลิทธี | เบ่งฯริทีธฯ | [เบ่งริทธี] | ก.เปล่งอิทธิฤทธิ์,แสดงอำนาจ |