100 ปีมะเมียะ
ด้วยอิทธิพลของบทเพลงที่ จรัล มโนเพ็ชร ประพันธ์ขึ้นมาให้สุนทรี เวชานนท์ ขับร้อง ทำให้คนในประเทศนี้ได้รู้จักเรื่องราวของมะเมียะ-สาวพม่าเมืองมะละแหม่งผู้ ปลอมเป็นชายติดตามเจ้าน้อยศุขเกษม ราชบุตรของเจ้าอุปราชเชียงใหม่ และต่อมาถูกบังคับให้เลิกรากัน เป็นโศกนาฏกรรมเรื่องยิ่งใหญ่ของเชียงใหม่ เพราะว่า เจ้าน้อยศุขเกษม-ราชบุตรของเจ้าผู้ครองนครองค์สุดท้าย ถึงกับตรอมใจตายในวัยเพียง 33 ปีเท่านั้น ? ?เจ้าชายก็ตรอมใจต๋าย มะเมียะเลยไปบวชชี? เป็นเหตุการณ์จริงในประวัติศาสตร์ที่มีความสมบูรณ์พร้อมทั้งพล็อต ฉาก ความน่าตื่นเต้นชวนติดตาม และยังจบลงที่โศกนาฏกรรมจนหลายคนอาจจะคิดว่านี่เป็นเรื่องแต่งไม่ใช่เรื่อง จริง เรื่องจริงยิ่งใหญ่กว่านิยายแน่นอน เพราะอย่างน้อยมัน ถูกสร้างขึ้นมาจากเลือดเนื้อชีวิตวิญญาณของบุคคลจริง คนเชียงใหม่รุ่นปู่ย่ารับรู้เรื่องราวของมะเมียะในเชิงเรื่องเล่าเป็น Talk of the town มาช้านาน จนกระทั่งมีผู้เขียนขึ้นมาเชิงสารัตถคดีเป็นครั้งแรกเมื่อปี 2507 โดยปราณี ศิริธร ณ พัทลุง นักเขียนท้องถิ่นผู้สนใจประวัติศาสตร์ล้านนา เขียนเรื่องราวของมะเมียะในหนังสือเพ็ชร์ลานนา และเขียนเพิ่มเติมรายละเอียดฉบับสมบูรณ์ในหนังสือ ?ชีวิตรักเจ้าเชียงใหม่? ตีพิมพ์เมื่อปี 2523
ให้รายละเอียดเพิ่มว่า หลังจากนั้นมะเมียะก็บวชชี ขณะที่เจ้าน้อยศุขเกษม เดินทางเข้ากรุงเทพฯ รับราชการทหารยศ ร้อยตรี เป็นเจ้าอุตรการโกศล และได้แต่งงานกับข้าหลวงในคุ้มของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี ต่อมาย้ายกลับมาเชียงใหม่

